B. BAERT & L. KUSTERS, Noli me tangere in the Twilight. Contributions to the Genesis of the Iconographical Motif (ca. 400-ca. 1000) in the West, in Louvain Studies (aanvaard voor publicatie).

In this essay, we will use the iconological method to locate the genesis of the Noli me tangere motif. More specifically, we will examine the ways in which the motif evolved iconographically during the Carolingian and Ottonian periods. It subsequently became the source of a rich visual tradition. The history of its iconographic development is considered against the background of the history of the Church and spirituality, cult formation and socio-religious context. These contexts supplied the mechanisms which determined the earliest form of the Noli me tangere motif.

R. BIERINGER & I. VANDEN HOVE, Mary Magdalene from a Synoptic Perspective, in Louvain Studies (aanvaard voor publicatie).

 The aim of this article is to give a comprehensive exegetical analysis of the presentation of Mary Magdalene in the four gospels. Our redaction-critical study focuses on the diverse presentations of Mary Magdalene as a follower, a witness, a care-giver/provider, someone who is cured of demons and as a witness of the first resurrection appearance. We provide a synopsis of all the passages in the NT where Mary Magdalene is mentioned (in Greek and in English) to assist the reader in verifying the similarities and the differences between the versions of Matthew, Mark, Luke and John. Using redaction-critical, literary-critical and feminist-critical methods, we try to uncover the reasons why the four evangelists each develop their own image of Mary Magdalene.

K. DEMASURE, Noli me tangere. A contribution to the reading of Jn 20,17 based on a number of philosophical reflections on touch, in Louvain Studies (aanvaard voor publicatie).

In the first part of the present contribution, we explored a number of philosophical reflection on the senses in which the sense of touch had been given pride of place, taking the text of Aristotle as our point of departure. We brought together a number of elements that would be of use for our own reflection Jn. 20,17 in our initial conclusion. Based on these observations we then explored the scene at the tomb, appealing once again to a number of philosophers, namely Baross, Nancy and Irigaray. Baross interprets the prohibition against touch from the thematic perspective of distance and proximity. She points out that Jesus and Mary enjoy a relationship of master and disciple. It is thus inappropriate for Mary to touch Jesus although the opposite would be acceptable.
According to Nancy it is not a question of inappropriate touching, but rather of the impossibility thereof. Moreover, the other always escapes our touch at least in part. The heart of the other cannot be touched. The same can be said for the truth. Truth is touched, withdraws and, as we noted at the beginning of our contribution, remains in a certain sense perpetual future. The body of Jesus, furthermore, is no longer part of earthly reality. Certification through touch is at the core of earthly reality, thus making Jesus body impossible to touch.
According to Irigaray, the endeavour to avoid the acquisition of knowledge through touch is the reason for banishment from the earthly paradise described in Genesis. In her opinion, the prohibition against touch is not a question of inappropriateness or something intangible thus impossible to touch, but rather something improper and illicit, namely the endeavour by human beings to acquire knowledge detached from touch. In other words, knowledge that is alienated from historical and physical existence. The fact that Mary does not touch the body of Jesus means that she respected the boundaries between the human and the divine. By not touching his body, she thus recognises, albeit paradoxically, that all human knowledge is rooted in touch.

B. BAERT, Nourished by Inwardness: The Beato Chiarito Tabernacle (c. 1340, in Annali dell’Università di Ferrara 2 (2008). (aanvaard voor publicatie)

R. BIERINGER, Texts that Create a Future. The Function of Ancient Texts for Theology Today, in JOHAN LEEMANS, BRIAN MATZ & JOHAN VERSTRAETEN (eds.), Patristic Social Ethics. Issues and Challenges (CUA Studies in Early Christianity), Washington DC, The Catholic University of America Press, 2008. (aanvaard voor publicatie)

R. BIERINGER, "They have taken away my Lord". Text-Immanent Repetitions and Variations in John 20:1-18, in GILBERT VAN BELLE (ed.), Repetitions and Variations in the Fourth Gospel. Style, Text, Interpretation (BETL), Leuven, Leuven University Press - Peeters, 2008. (aanvaard voor publicatie)

L. KUSTERS, Oosterse mirre in een Hollands interieur. Het meubilair ten huize van Simon de Farizeeër in het Theatrum biblicum van Nicolaas Johannes Visscher (1650) in LUC KNAPEN & LEO KENIS (ed.), Hout in boeken, houten boeken en hout te boek. Het gebruik van hout in boekbanden en als illustratiemateriaal (15de-17de eeuw), tent. cat., Leuven, 2008. (aanvaard voor publicatie)

Reeds sedert de Oudheid bestaat de aloude kritiek aan het adres van het Christendom dat zij het lichaam en alle hieraan verbonden menselijke geneugten vijandig gezind is. Eén scène lijkt echter als een krachtig opponent van deze diepgewortelde polemiek naar voor te treden: de zalving van Christus’ voeten door Maria Magdalena ten huize van Simon de farizeeër (Lucas 7,36-39). Want waar zij zich in haar verspilling van de veel te dure nardusbalsem de verontwaardiging van de apostelen op de hals haalt, laat Jezus haar toe het meest kostbare dat ze bezit af te staan, hierin Simons inhaligheid en zelfgenoegzaamheid berispend. Iconografisch ontspint deze diepere morele les zich in het contrast tussen het nederig knielen van Maria Magdalena enerzijds en het rijke binnenhuis van Simon anderzijds. Verbonden aan de in de 14de eeuw ontsproten tendens om religieuze thema’s in een eigentijds decor weer te geven, resulteert dit in een iconografische traditie die niet alleen deze onderliggende les blijvend onderschrijft maar deze tevens inbedt in de eigen historische en socio-culturele context. Vooral 16de- en 17de-eeuwse genreschilders uit de Lage Landen nemen hierin het voortouw. In deze bijdrage stellen we een gravure van Nicolaus Johannes Visscher uit zijn Theatrum biblicum (1650) centraal, waarbij we onze aandacht laten afglijden naar één specifiek element uit deze gravure: de driepotige stoel of driestal. Niet alleen demarkeert deze driestal in haar uitwerking een verschil in materiële cultuur tussen rijk en arm, het is net hier dat zich de morele les van het tafereel opnieuw verdiept ziet. Het is hier dat de diepere betekenis van Maria Magdalena’s zalving voortleeft, tot binnen de muren van een Hollands interieur toe.

C. R. KOESTER & R. BIERINGER (eds.), The Resurrection of Jesus in the Gospel of John (WUNT), Tübingen, Mohr Siebeck, 2008.

R. BIERINGER, "I am ascending to my Father and your Father, to my God and your God" (John 20:17). Resurrection and Ascension in the Gospel of John, in Craig R. Koester & Reimund Bieringer (eds.), The Resurrection of Jesus in the Gospel of John (WUNT), Tübingen, Mohr Siebeck, 2008.

B. BAERT, The Gaze in the Garden: Body and Embodiment in Noli me tangere. With an emphasis on the 15th-century Low Countries, in Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, 2008, 37-61.

Le christianisme aura été l’invention de la religion de la touché (…). A ce titre, le scène du Noli me tangere serait une exception, un hapax théologique, writes the French philosopher Jean-Luc Nancy. In the anthropological field of tension of the body and embodiment in late medieval visual culture, the Noli me tangere theme occupies a special place. For in the prohibition on touching of John 20,17, the Noli me tangere thematises the tradition f the body itself in a way that is paradoxical yet pertinent. Both in exegesis and in artistic expression, the ban on touching of the Noli me tangere has been a starting point for broaching the relationship between spirituality, gender and the corporeality of Christ in the late Middle Ages and Early Modernity in this article, I will attempt to bring this field of tension of the Noli me tangere into sharp focus.

B. BAERT, Noli me tangere of het onaangeroerde lichaam. Vijf oefeningen in de theologische esthetica van het aanrakingsverbod, in Esthetica. Tijdschrift voor kunst en filosofie, (2007)

Johannes 20, 11-18 vertelt hoe Maria Magdalena een leeg graf aantreft, wanneer zij het lichaam wil gaan balsemen. Engelen vragen haar: ‘waarom schreit gij?’ Een man keert zich om, en vraagt: ‘waarom schreit gij?’ ‘Als gij hem hebt weggehaald, breng hem dan terug', smeekt Maria Magdalena. De man antwoordt: ‘Maria!’ Zij wendt haar blik en herkent de man: ‘Rabboeni!’ Waarop Christus in het befaamde zeventiende vers zegt: ‘Raak mij niet aan’ (Noli me tangere). Hij vervolgt met de verklaring dat Hij nog niet teruggekeerd is naar de Vader. Tot slot vraagt Hij Maria Magdalena om de apostelen te vertellen wat zij gezien heeft.
De exegetische complexiteit van Joh 20, 17 is groot. De impact ervan op de beeldende kunsten evenredig. Waar liggen de raakpunten tussen de niet-aanraking met het lichaam en de aanraking met de blik? Hoe verhoudt de spraak zich ten opzichte van de blik? Hoe moeten wij Noli me tangere begrijpen in de relatie met de theologisch-esthetische premissen van het christendom? Wat gebeurt daar visueel in visueel opzicht in de zindering van de uitspraak ‘Raak mij niet aan’? De vraag brengt mij bij vijf oefeningen binnen het kader van ‘Het lichaam denkend’.

B. BAERT, The Embroidery Antependium of Wernigerode, Germany: Mary Magdalene and Female Religiosity in the 13th Century, in Konsthistorisk Tidskrift 78/3 (2007), pp. 1-21.

The Sankt Silvestri church of Wernigerode, Germany preserves a thirteenth-century embroidered cloth that was recorded in the catalogue of Renate Kroos (1970), but was never thoroughly studied since. The technique, iconography, context and function of this cloth, that depicts two scenes from the life of Mary Magdalene, testify to an intimate interweaving of convent art and feminine spirituality. The cloth also sheds new light on the distribution and the varying perceptions of the figure of Mary Magdalene to the North and South of the Alps. This case study, moreover, lays a finger on the methodological problems and limitations involved in the study of convent art. In this sense, my article is both a contribution to the study of the iconography of Mary Magdalene and an effort towards the gender perspective on the history of art.

K. DEMASURE, Marie Madeleine, un exemple de féminité ? in Marie-Madeleine. Appropriations Contemporaines. Actes du colloque de la Sainte Baume 17-19 mars 2006, Dominicains de la Sainte Baume, 2007, pp. 55-84.

Dans cet exposé, nous voulons nous concentrer sur les images qui ont fait de Marie-Madeleine un exemple de féminité, et vérifier si ces images portent en elles la possibilité de servir de modèle pour les femmes (croyantes) contemporaines.

S. VAN DEN EYNDE, Houd mij niet vast en ga!, in De Open Deur 31/4 (2007), pp. 10-11.

Laat mij gaan en ga!

Als ‘raak mij niet aan’, noli me tangere, hebben de eerste woorden van de opgestane Jezus volgens het Johannesevangelie geschiedenis gemaakt. Hij zei dit tegen Maria Magdalena. Door de hedendaagse vertaling ‘houd me niet vast’ krijgt dit verzoek een andere kleur. Maar hoe kunnen we Jezus’ verzoek om hem niet vast te houden opvatten?

S. VAN DEN EYNDE, Schriftuitleg bij Js 51,9-11, Ps 118,15-24; Kol 3,1-4; Joh 20,1-18, in De eerste dag 30/1 (2007), p. 47.

S. VAN DEN EYNDE, Love, Strong as Death? An Inter- and Intratextual Perspective on John 20,1-18, in GILBERT VAN BELLE (ed.), The Death of Jesus in the Fourth Gospel (BETL, 200), Leuven, University Press - Peeters, 2007, pp. 901-912.

“For love is strong as death, passion fierce as the grave” (Cant 8,6) “…which might describe the Johanine community’s experience of Jesus’ love for them that continued even after his death, and his passionate care for them even in the grave. Or conversely, it could refer to the community’s love for Jesus even in death and their continuing devotion to him even after his burial. The verse has many levels and layers at the end of a love story, and it connects two love stories” (A. Roberts-Winsor).

I. VANDEN HOVE, Maria Magdalena. Bijbelse vrouw met veel gezichten in ID (januari 2007), pp. 12-14.

Wie verhalen over Jezus leest, ontmoet vroeg of laat de naam Maria Magdalena. Sommigen focussen op haar aanwezigheid bij de lijdensweg en dood van Jezus, anderen bestempelen haar als zondares. Maria Magdalena lijkt schuil te gaan achter verschillende maskers. Samen tonen alle maskers Maria Magdalena als een kleurrijke vrouw. Apart tonen zij elk één eigenschap.

B. BAERT, REIMUND BIERINGER, KARLIJN DEMASURE, SABINE VAN DEN EYNDE, Noli me tangere. Mary Magdalene, One Person, Many Images (Documenta Libraria, 32) , Leuven, Peeters, 2006.

B. BAERT, REIMUND BIERINGER, KARLIJN DEMASURE, SABINE VAN DEN EYNDE, Noli me tangere. Maria Magdalena in veelvoud (Documenta Libraria, 32), Leuven, Peeters, 2006.

B. BAERT, Noli me tangere. Six Exercises in Image Theory and Iconophilia, in Image & Narrative. Online Magazine of the Visual Arts 15 (2006).

The impact of John 20:17 – Noli me tangere – on the fine arts has been incommensurate. This article tries to penetrate into the visuality of the utterance ‘Touch me not’. The question brings me to six exercises in image analysis: the pact between word and image, the hands and the iconography of gestures, the gaze inside and outside the image, the body as manifestation, christian image theory and iconophilia, and the paragone or the identity of painting.

B. BAERT, De tranen van Maria Magdalena, in Streven. Cultureel maatschappelijk maandblad 73 (2006), pp. 331-341.

Deze bijdrage peilt naar een bijzonder element in de receptiegeschiedenis van Maria Magdalena: haar tranen. Door middel van deze microgeschiedenis van de traan, komen nieuwe facetten van deze ondertussen veelbesproken vrouwelijke heilige aan het licht, niet het minst gender gerelateerde spanningen die in de Middeleeuwen waren vergroeid geraakt met de zogenaamde ‘lacrymologie’.

A. DUPONT & W. DEPRIL, Marie-Madeleine et Jean 20, 17 dans la littérature patristique latine, in Augustiana 56 (2006), pp. 159-182.

Depuis la sortie du roman 'Da Vinci Code' de Dan Brown (2003) et, plus récemment (2006), du film du même nom, les historiens ecclésiastiques sont sans cesse confrontés à des questions concernant le rôle joué par l'Eglise primitive, et surtout par les théologiens et les Pères de l'Eglise des cinq premiers siècles, dans la perception contemporaine de Marie-Madeleine. Pour le moment, il n'existe aucune étude scientifique approfondie de la
place de Marie-Madeleine dans la littérature patristique (vers 100 à 700). Dans le présent article, nous voudrions combler cette lacune pour ce qui est de la Patristique latine. En général, le bilan nous semble plutôt positif. Une fois de plus, Marie-Madeleine n’est pas spécialement un thème théologique en soi, mais elle, et surtout la thématique du noli me tangere, est plutôt un exemple de la foi (en la Résurrection) comme elle devrait être : le Christ est divin. C’est ici que se situe le lien récurrent avec la femme atteinte d’une perte de sang : l’acte de toucher représente la foi correcte. Le noli me tangere et Marie-Madeleine relèvent de l’orthodoxie christologique.

B. BAERT, De tranen van Maria Magdalena, in Kunstschrift. Openbaar Kunstbezit in Nederland, 49/6 (2005), pp. 30-35.

In de katholieke theologie werd de tranenvloed geëxalteerd tot symbool van zowel de intrinsiek vrouwelijke zonde als haar bereidwillige boetvaardigheid. Voor de kerkvaders was het dit reine vocht waarmee Maria Magdalena, en met haar alle vrouwen, hun zonden konden reinigen. Na de dertiende eeuw veranderde de betekenis van het overdadig wenen steeds meer in een blijk van medeleven met het lijden van Christus.

R. BIERINGER "Nader Mij niet": De betekenis van mê mou haptou in Johannes 20:17, in HTS Teologiese Studies/Theological Studies 61 (2005), pp. 19-43.

“Do not hold me”: The meaning of mê mou haptou in John 20,17.
The article demonstrates that the diverse iconographic interpretations of the resurrected Jesus’ demeanour to Mary Magdalene could be the result of ambiguity in Jesus’ words “Do not hold me”. (In Latin: noli me tangere) in John 20:17. The article aims to investigate the original Greek of this expression (mhV mou a{ptou) by focusing on its philological and contextual meaning. It gives attention to the role that Mary Magdalene plays in the New Testament, the appearances of the resurrected Jesus in the New Testament, chapter 20 in John’s gospel as the context in which the word mhV mou a{ptou appear, and the meaning of these words.

R. BIERINGER, Mary Magdalene in the Four Gospels, in The Bible Today 43 (2005), pp. 34-41.

When speaking of Mary Magdalene, we need to be aware that we only know about her from the accounts given in the four Gospels. We will therefore take successive looks at the image that each Gospel sketches of this prominent early Christian woman. Our focus will be on the similarities and differences in the ways in which the four evangelists present her.

B. BAERT, De stuwing van het beeld, in B. BAERT EN THIERRY DE DUVE, Vlees/Huid/Kleur, 2004, Gent, pp. 13-27.

“Het is niet dat we moesten zoeken naar de blos. Want de blos is daar altijd geweest, temidden van ons. Het is dat we moesten wachten tot de blos zelf naar ons toekwam. Tot slot hebben we de blos herkend en omhelsd. Dit is het verslag van een wachttijd”. Deze tekst bevat enkele inzichten die tot ontwikkeling kwamen tijdens de lessen Beeldtheorie aan de afdeling Sint-Lucas Beeldende Kunst te Gent van de Hogeschool voor Wetenschap en Kunst. De tekst is het verslag van de mentale exploratie die plaatsvond tussen september 2003 en juni 2004 en nog steeds in evolutie is. Het verslag pretendeert niets meer te zijn dan de golven waarop de gesprekken met de studenten deinden.

B. BAERT, Les cheveux de la Marie-Madeleine, in Arts, antiques, auctions,  1 (2004), pp. 10-13.

Van alle vrouwen die de bijbel bevolken zijn er maar weinig die tot op de dag van vandaag zo veel fascinatie hebben losgeweekt als Maria Magdalena. Zij is in de overleveringen bewaard gebleven als de mooie vrouw met het oudste beroep die de voeten van Christus waste met haar haren en haar tranen; zij is de getuige van de verrezen Christus, en wordt in de legenden afgeschilderd als de boetvaardige zondares die in ascese en ontbering stierf te Sainte Baume nabij Marseille. Zij is dus vele vrouwen tegelijk: van passioneel en werelds tot berouwvol en mystiek. Niet in het minst daarom heeft zij een prikkelende en gevarieerde impact uitgeoefend op de kunstgeschiedenis. Binnen de traditie treedt een constante op, die ik op deze plaats zou willen uitlichten: haar lange haren.

R. BIERINGER, Maria Magdalena in veelvoud, in Interpretatie 11 (2003), pp. 4-6.

B. BAERT, Schaamte en lichamelijkheid in de beeldvorming omtrent Maria Magdalena, in Speling. Tijdschrift voor bezinning, 55/3 (2003), pp. 46-60.

Als er één vrouw overbelast is met de vele eigenschappen die men de vrouwelijkheid toeschreef, dan is het wel Maria Magdalena. Van boetvaardige zondares tot wulpse schone, van prostitué tot heilige; zij was het allemaal tegelijk. De exuberantie van haar persoonlijkheid heeft te maken met het feit dat de latere beeldvorming omtrent Maria Magdalena eigenlijk de samenstelling is van verschillende vrouwen beschreven in de evangelies. Reeds tijdens de vroegchristelijke tijd werden deze vrouwen versmolten tot één personage. Apocriefen zouden haar levenswandel met nieuwe motieven verrijken. De vrouw met de naam Maria Magdalena die een onuitputtelijke bron tot inspiratie werd in de beeldende kunst en literatuur, was dus naar exegetisch standpunt niet één en dezelfde, maar werd door kunstenaars en dichters wel als zodanig beschouwd. Artiesten herkenden de uitdaging in deze vrouw om haar zinnestrelende uiterlijk te verzoenen met de diepe penitentie en de ascese die haar deel werd. Dit precaire evenwicht tussen het in beeld krijgen van de devotionele Maria Magdalena en de zintuiglijke Maria Magdalena, balanceerde onmiskenbaar op een bijzonder complexe emotie: de schaamte.

B. BAERT, Mary Magdalen. Catalogue of the Exhibition, (Gent, Museum of Royal Arts 6 December 2002 - 16 March 2003), Gent, 2002.

R. BIERINGER, The Johanine Women and the Social Code of their Time: A Response, in J.W. VAN HENTEN (ed.), Families and Family Relations: as Represented in Early Judaisms and Early Christianities: Texts and Fictions (Studies in Theology and Religion, 2), Leiden, Deo publishing, 2000, pp. 213-219.

B. BAERT, Het literaire en iconografische beeld van Maria Magdalena, in Onze Alma Mater, 51/1, 1997, pp. 65-81.  

Deze tekst is gebaseerd op een lezing gehouden in het Kaaitheater te Brussel op 5 oktober 1995, naar aanleiding van de monoloog ‘Marie Madeleine ou le salut’ van Marguérite Yourcenar, vertolkt door Eva Pittoors.