U bent hier: Home / Theologie en Religiewetenschappen studeren aan de KU Leuven / Junior College Theologie en Religiewetenschappen

Junior College Theologie en Religiewetenschappen

Jaargang 1. ‘God, geloof en geweld? Perspectieven op conflict en vrede'

  1. Inleidende module
  2. Religie, geweld en politiek
  3. Geweld tegen vrouwen, veraf en dichtbij
  4. Koran, Sharia en conflict
  5. De vergeten christenen en de strijd in naam van God/Allah
  6. Sterven voor God? Lachen met God?

Lees meer

Jaargang 2. ‘Geen hemel zonder aarde? Schepping in crisis? Perspectieven op geloof en schepping’

Deze modules worden momenteel uitgewerkt en zullen beschikbaar zijn vanaf april 2017.

  1. Geloof en wetenschap. Twee verschillende werelden?
  2. Is de wereld om zeep? Schepping, religie en crisis
  3. Geef ons heden ons dagelijks brood. Voedsel en religie
  4. De mens, het maakbare leven of geschapen naar het beeld van God?
  5. Zorg voor de schepping. Sport, geloof en ethiek

Junior College Theologie en Religiewetenschappen biedt een pakket van 6 modules aan over het thema ‘God, geloof en geweld? Perspectieven op conflict en vrede’. Het gebruik van geweld in naam van een bepaalde religieuze overtuiging dateert van alle tijden. De vragen die dat geweld oproept zijn actueel, maar niet nieuw. In heel wat hedendaagse conflicten, veraf en dichtbij, lijkt religie te functioneren als inzet of katalysator. Denk maar aan het Arabisch-Israëlisch conflict (1948-heden) of de oorlog in Syrië (2011-heden). Verder wordt ons beeld van religies sterk bepaald door de media. Moeten religie en geweld daarom in één adem uitsproken worden? Vaak spelen ook andere factoren, zoals de sociale, politieke of economische context, een belangrijke rol.

Junior College Theologie en Religiewetenschappen wil inspelen op deze vaststellingen en aanzetten tot reflectie over de band tussen religie en geweld aan de hand van concrete, actuele voorbeelden en casestudies. De focus ligt voornamelijk op het christendom en de islam. Zo komen onder andere aan bod: geweld tegen vrouwen, martelaarschap en blasfemie.

Opbouw

  • Een inleidende module verschaft toelichting bij verschillende sleutelconcepten zoals ‘religie’ en ‘conflict’. 4 filmpjes vervangen het traditionele openingscollege in Leuven .
  • Vijf modules, gelinkt aan de vijf onderzoekseenheden van de Faculteit, behandelen een interreligieus perspectief op conflict en vrede met praktische links naar de actualiteit. Iedere module wordt voorafgegaan door een inleidend journalistiek filmpje waarin een docent en een doctoraatsstudent of getuige op verhalende wijze toelichting geven bij het thema in kwestie. U kan de filmpjes bekijken via deze link.
  • De volgende modules komen aan bod:
  1. Religie, geweld en politiek
  2. Geweld tegen vrouwen, veraf en dichtbij
  3. Koran, Sharia en conflict
  4. De vergeten christenen en de strijd in naam van God/Allah
  5. Sterven voor God? Lachen met God?

Doelgroep

  • Junior College Theologie en Religiewetenschappen richt zich op leerlingen van 5 en 6 ASO.
  • Het aangeboden materiaal kan gebruikt worden in de vrije ruimte of tijdens de godsdienstles. Junior College Theologie en Religiewetenschappen bevat geen verwijzingen naar het leerplan godsdienst maar laat dit open voor de leerkrachten zodat zij het leermateriaal in hun eigen vorderingsplan kunnen inpassen.
 

Praktische informatie

  • Junior College Theologie en Religiewetenschappen wordt vanaf eind januari 2016 aangeboden. Later op het schooljaar van start gaan met uw leerlingen kan echter ook.
  • Het aangeboden materiaal is voor alle modules verwerkt in lespakketten, goed voor 30 à 40 lesuren, en wordt aangeboden in een digitale leeromgeving.
  • Leerkrachten kunnen de 6 modules in hun geheel gebruiken of enkele modules selecteren.
  • Er is in eerste instantie geen startmoment gepland in Leuven voor leerlingen en leerkrachten.
  • Inschrijven is gratis en kan op elk moment via dit inschrijvingsformulier.
  • Vragen? JuniorCollegeTheologie@kuleuven.be (contactpersoon Els Agten).
  • Meer informatie over het Junior College project is beschikbaar via http://www.kuleuven.be/onderwijs/juniorcollege.

 

 

 

 

 

Inleidende module

Het gebruik van geweld in naam van een bepaalde religieuze overtuiging dateert van alle tijden. De vragen die dat geweld oproept zijn actueel, maar niet nieuw. In heel wat hedendaagse conflicten, veraf en dichtbij, functioneert religie als inzet of katalysator. Denk maar aan het Arabisch-Israëlisch conflict in Israël en Palestina (1948–heden) of de oorlog in Syrië (2011-heden). Welke rol speelt religie precies in deze conflicten? En moeten religie en geweld altijd in één adem uitsproken worden? De paradox is namelijk dat religies enerzijds conflicten en geweld kunnen helpen beëindigen en vergeving en verzoening kunnen bewerkstelligen. Anderzijds kunnen zij ook vrede belemmeren en conflicten uitlokken en in de hand werken.

Deze leermodule verschaft enerzijds toelichting bij verschillende sleutelconcepten zoals ‘religie’, ‘conflict’ en ‘vrede’. Anderzijds verduidelijkt deze module een aantal veelgebruikte en belangrijke concepten als fundamentalisme, radicalisme, extremisme, activisme en terrorisme. Tot slot laat deze leermodule leerlingen kennismaken met verschillende visies over de relatie tussen religie en geweld.

  • Wat is religie? 
    • “In feite wil men ook door religie een antwoord vinden op de grote vragen van het leven” (prof. Johan Verstraeten)
  • Religie, oorlog en geweld? 
    • “Het is stilaan een cliché aan het worden dat religie gevaarlijk is, dat religie leidt tot geweld” (prof. Johan Verstraeten)
  • Misbruik van religie? 
    • “Men kan altijd in bepaalde ideologische contexten, voor bepaalde doelen of belangen misbruik maken van iets, en dus ook van religie.” (prof. Johan Verstraeten)             
  • Religie en zelfgave? 
    • “Een gezonde vorm van zelfgave tegenover opoffering via een grote daad van geweld” (prof. Johan Verstraeten)

Module 1. Religie, geweld en politiek

Religie en politiek liggen dicht bij elkaar omdat zij beiden op de samenleving betrokken zijn. Religie heeft echter ook iets paradoxaals. Enerzijds kunnen religies, vaak vanuit een politieke inspiratie, vrede belemmeren en conflicten uitlokken en in de hand werken. Als we recente conflicten bekijken, lijkt religie uitgespeeld te worden als een politieke factor, bijvoorbeeld als gewelddadige actoren zich baseren op een variant van hun geloof om hun actie te rechtvaardigen. Leidt de combinatie van religie en politiek daarom automatisch tot geweld?

Deze module gaat in de eerste plaats dieper in op de plaats van religie in de moderne maatschappij en de relatie tussen religie en politiek. Anderzijds kunnen religies conflicten helpen beëindigen en vergeving en verzoening bewerkstelligen. Geweld proberen ombuigen naar vrede is echter geen evidente zaak zoals het voorbeeld van bisschop Oscar Romero aantoont. Verder zijn er heel wat organisaties in België die aan vrede, verzoening en rechtvaardigheid willen werken vanuit een christelijke en humane inspiratie. In deze module wordt daarom aandacht besteed aan Pax Christi Vlaanderen.

  • “Onze Westerse geseculariseerde samenleving moet erkennen dat er een pluraliteit aan religies is” (prof. Annemarie Mayer)
  • “Openheid is een van de belangrijkste criteria om te werken aan vrede” (Annemarie Gielen – Pax Christi)

 

Module 2. Geweld tegen vrouwen, veraf en dichtbij

Geweld komt voor in vele situaties waar mensen samenleven, in alle lagen van de bevolking, in velerlei vormen en gradaties. Geweld kan voorkomen in gezinnen en families, scholen, jeugdbewegingen, sportverenigingen, pastorale en professionele contexten,... Ook gendergerelateerd geweld, en met name geweld tegen vrouwen, is wereldwijd een belangrijk maatschappelijk probleem. Geweld tegen vrouwen komt overal en op elk moment voor, zowel veraf maar ook dichtbij, in eigen land.

Deze module richt zich enerzijds op geweld tegen vrouwen in België in het gezin en belicht hoe het christelijk geloof een beschermende factor kan zijn. Anderzijds wordt aandacht besteed aan geweld tegen vrouwen in India, de grootste democratie ter wereld. Centraal staat hier het werk van zuster Jeanne Devos en haar National Domestic Workers Movement die zich ontfermt over straatkinderen en misbruikt huispersoneel.

  • “Hoe kan christelijk geloof mensen aanzetten tot verzet tegen huiselijk geweld?” (prof. Annemie Dillen)
  • “Geweld tegen vrouwen in India is een van de vele complexe vormen van geweld” (dra Patricia Santos)

Module 3. Koran, sharia en conflict

De laatste decennia wordt islam in de Westerse beeldvorming vaak in één adem genoemd met geweld, haat en terrorisme. Vaak worden Korancitaten gebruikt om deze bewering te staven. Er wordt in de actuele discussies ook vaak verwezen naar de sharia, naar fatwa's en naar het begrip jihad: het zijn woorden die ondertussen ‘ingeburgerd’ zijn geraakt maar waarvan de betekenis niet altijd duidelijk is. Islam is heel dichtbij en midden ons, maar tegelijkertijd ook veraf. Er wordt vanuit verschillende hoeken en op verschillende niveaus over gepraat.

Deze module wil vooreerst duidelijk maken dat er niet zoiets bestaat als ‘dé islam’ maar dat het beter is van een pluriforme islam te spreken. Deze module richt zich daarom eerst op de elementen die islam karakteriseren. Verder wordt er aandacht besteed aan de verhouding tussen Koran en geweld. Bij wijze van uitbreiding is er ook een korte paragraaf gewijd aan de Bijbel en geweld. Tot slot wordt aandacht besteed aan de situatie in Nigeria dat religieus gezien in twee stukken uiteenvalt: de moslims in het noorden en de christenen in de zuiden. Hierbij komen het shariaconflict en de terreurgroep Boko Haram ter sprake.

  • “Elke moslim beleeft het geloof op zijn of haar eigen manier” (dra Chaïma Ahaddour)
  • “Er bestaat niet één islam, maar meerdere ‘islams’” (prof. Mehdi Azaiez)

Module 4. De vergeten christenen en de strijd in naam van God/Allah

De christenen in het Midden-Oosten hebben het zwaar. Vele christelijke gemeenschappen die er van oudsher waren, zijn nagenoeg verdwenen. De christenen die overgebleven zijn, proberen te overleven zo goed en zo kwaad als het gaat. Maar wie zijn die christenen en met name de christenen uit Syrië eigenlijk? Deze module bespreekt de oosterse kerk en haar verschillende denominaties. Er wordt hierbij specifieke aandacht besteed aan de situatie in Syrië en aan de uittocht waarmee de christelijke kerken in het Midden-Oosten te maken hebben.

Tegelijkertijd maken vele duizenden mensen de omgekeerde beweging: zij vertrekken vanuit Europa naar het Midden-Oosten en laten de samenleving waarin ze zijn opgegroeid achter om in Syrië en Irak – vaak aan de zijde van IS – te gaan vechten. De gruwelbeelden en mensonterende verhalen houden hen blijkbaar niet tegen. In verhouding tot onze bevolking vertrok uit België een vrij groot aantal moslims. Deze module besteedt daarom ook aandacht aan het fenomeen van ‘Syriëstrijders’ of ‘Jihadpubers’ en hun strijd in naam van Allah.

  • “Is er voor het christendom in de Arabisch wereld geen plaats meer?” (prof. Herman Teule)
  • “(Teruggekeerde) Syriëstrijders vormen een grote uitdaging in onze samenleving” (Saïd Aberkan)

Module 5. Lachen met God? Sterven voor God?

Martelaarschap beheerst geregeld de actualiteit. Sterven voor God, voor je persoonlijke geloofsovertuiging, voor je eigen idealen en waarden, is een trieste realiteit van alle tijden en in alle regio’s van de wereld. Martelaarschap zit ook in de lift: het drijft vrijwilligers naar de jihad, het vormt een motivatie voor aanslagen allerhande. Het begrip martelaar vindt zijn oorsprong in de christelijke religieuze context en is verweven met de geschiedenis van het christendom. De 20ste eeuw wordt zelfs ‘de eeuw van de martelaren’ genoemd. De term wordt echter ook frequent binnen niet-religieuze contexten gebruikt en verwijst dan naar personen die hun leven wagen of verliezen voor hun overtuiging. Er zijn dus verschillende interpretaties en invullingen van het begrip mogelijk. Deze module zoekt in de eerste plaats naar antwoorden op de volgende vragen: Hoe definieer je een (christelijke) martelaar? Hoe verklaar je de christelijke oorsprong van de term? Is martelaarschap enkel iets van het verleden? Kunnen wij nog iets leren van martelaren?

Godslastering of blasfemie is een belangrijke aanleiding gebleken voor religieuze conflicten waarin ‘martelaren’ een voorname rol spelen. Denk maar aan de Mohammedcartoons in Denemarken of de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs. Religie en humor vormen een vreemde, soms explosieve combinatie. Een vleugje humor kan religieuze conflicten helpen oplossen, maar kan tegelijkertijd ook maatschappelijke spanningen veroorzaken. Humor over religieuze onderwerpen roept namelijk felle reacties op van de kant van de gelovigen. Voor veel godsdiensten en religieuze tradities staan God en het heilige immers synoniem voor absolute ernst. Elke grap waarin God en het heilige op de korrel worden genomen, staat dan gelijk aan heiligschennis. Goede humor heeft dus heel veel met evenwicht te maken. Evenwicht tussen het belang van relativeren en het gevaar van te kwetsen, het belang van durven kritisch zaken in vraag te stellen en het gevaar van onrespectvol te zijn, evenwicht tussen ‘wat leven geeft’ en ‘deugd doet’ enerzijds, en wat ‘pijn doet’ anderzijds. Deze module zoekt daarom in de tweede plaats antwoorden op de volgende vragen: Wat is blasfemie? Hoe rijm je dit met het recht op vrije meningsuiting? Hoe zit het met humor in het christendom en de Bijbel? Hoe denken moslims over humor en religie?

  • “Net zoals in elke religie of ideologie bestond er ook in het christendom een neiging tot fanatisme” (prof. Anthony Dupont)
  • “Humor is wezenlijk, voor het leven, voor religie” (prof. Hans Geybels)