Indiablog 2012 - Reisprogramma

Van 21 januari tot 19 februari 2012 maken 21 studenten van de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen (KU Leuven) een studiereis doorheen India. Tijdens de reis zullen ze uitgebreid kennismaken met de religieuze rijkdom van dit fascinerende subcontinent. Op deze blog brengen zij dagelijks verslag uit van hun ervaringen...
Om hun belevenissen ook via facebook te volgen, klik op
Reisprogramma
Hieronder vindt u versie 2.5 van het programma van de India-studiereis zoals we die in januari/februari 2012 hopen in te richten. Hoewel we alle mogelijke inspanningen zullen leveren om het programma zoals onder aangegeven te realiseren, leert de ervaring dat het zeer waarschijnlijk is dat door allerlei niet te voorziene omstandigheden nog kleine of grote programmawijzigingen –en dat kan zelfs op het laatste moment zijn– zullen moeten doorgevoerd worden of gedeelten van het programma zelfs zullen wegvallen. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat een trein uren vertraging heeft, dat een bus of een gids niet komt opdagen, dat er zich plots één of andere opportuniteit aandient, dat er één of andere staking is, … Wie wil reizen in een land als India dient nu eenmaal over de nodige soepelheid en het nodige geduld te beschikken.
Prof.dr. Bert Broeckaert, organisator en begeleider
Dag 1 (zaterdag 21 jan 2012) : Brussel - Delhi
- Afspraak om 5.50u in de ochtend (stipt!) in de centrale gang van Brussel-Zuid (aan de internationale loketten).
- Vanuit Brussel-Zuid nemen we de trein van 06.18u naar Schiphol, waar we om 08.52u arriveren.
- Om 11.00u vertrekt onze vlucht naar Delhi (KL 0871), waar we omstreeks 23.30u aankomen.
- Transfer (eigen bus) naar Gurdwara Rakab Ganj, één van de bekendste Sikh tempels van Delhi, waar we de volgende twee nachten zullen verblijven.
We ontbijten pas om 9.30 uur, zodat we kunnen bekomen van de lange reis, en bezoeken daarna kort onze verblijfplaats, de Gurdwara Rakab Ganj, in 1732 gebouwd door Lakhi Banjara, een trouwe volgeling van de als martelaar gestorven negende Sikh guru Teg Bahadur. Daarna nemen we de bus naar het National Museum, het belangrijkste museum van India en meteen ook een ideale historische introductie tot de religieuze en culturele rijkdom van dit immense land. We zien vandaag ook enkele andere belangrijke gebouwen en plaatsen van het moderne Delhi: o.a. het parlement en het presidentieel paleis. Onderweg stoppen we even aan India Gate, in 1921 opgericht ter nagedachtenis van de 90.000 Indische slachtoffers van WO I. ’s Middags lunchen we in de prestigieuze Chelmsford Club. We zijn er te gast bij Mr. Pushpinder Singh, COO en Editor-in-Chief van Ayur Living India Television. In de namiddag rijden we naar de Raj Ghat, waar een simpele zwarte steen de plaats markeert waar Mahatma Gandhi, dé Indische figuur van de twintigste eeuw, in 1948 werd gecremeerd. We verkennen ook Dilli Haat (een permanente markt waar artisanale produkten uit heel India worden verkocht). Indien de tijd het toelaat bezoeken we ook Humayun’s Tomb, één van de ‘voorlopers’ van de Taj Mahal, gebouwd halverwege de zestiende eeuw door Haji Begum, de eerste vrouw van de tweede Mogol keizer, Humayun, die hier samen met haar man begraven ligt. Na het avondeten een rustige avond en nacht in Gurdwara Rakab Ganj.

Dag 3 (maandag 23 jan) : Delhi
In de voormiddag verkennen we, na het ontbijt in onze Gurdwara, het India van de Mogols: we rijden langs het indrukwekkende Red Fort, door Shah Jahan gebouwd (1639-1648), naar de Jama Masjid, de grootste moskee van India, door dezelfde bouwheer gebouwd tussen 1644 en 1656. We bezoeken ook Nizamuddin met Hazrat Nizamuddin Dargah, het graf van Sheikh Nizamuddin Aulia (1236-1325), een belangrijke Soefi heilige. Lunchen doen we met Prof. A.S. Kohli, Department of Social Work in Jamia Milia Islamia University, en enkele van zijn studenten. ’s Namiddags rijden we langs de indrukwekkende Lotus tempel van de Baha’i (voltooid in 1986), die –de naam spreekt voor zich– de vorm heeft van een zich openende lotusbloem en omringd wordt door vijvers en tuinen. We bezoeken nog de Qutb Minar, een indrukwekkende toren in rode zandsteen van ruim 72m hoog waarvan de bouw werd aangevat in 1193 –het oudste islamitische bouwwerk in Delhi. Avondmaal en overnachting in Gurdwara Rakab Ganj.
Vandaag vroeg uit de veren om de trein te nemen naar Amritsar. We nemen de Swarna Shtbdi (trein nr. 12029) die in New Delhi vertrekt om 07.20u en aankomt in Amritsar om 13.25u. Vandaag en morgen zijn in hoofdzaak gewijd aan een uitvoerige kennismaking met het Sikhisme. Amritsar werd in 1577 gesticht door Ram Das, de vierde Sikh goeroe. We bezoeken de Hari Mandir (de gouden tempel), waarin het originele exemplaar van de Adi Granth overdag wordt bewaard, de Akal Takhat (de nachtelijke rustplaats van het heilige boek), de Amrit Sarovar (de “vijver van nectar”) en de andere delen van het immense tempelcomplex. Met vele honderden andere pelgrims eten we samen, zittend op de vloer van de Guru-ka-Langar, waar soms per dag tienduizenden mensen een maaltijd ontvangen. We bezoeken het tempelmuseum en zien hoe ’s avonds laat de Adi Granth in een indrukwekkend ritueel naar zijn nachtelijke rustplaats wordt gebracht. We overnachten in één van de gastenkwartieren van de Gouden Tempel.

Dag 5 (woensdag 25 jan) : Amritsar
Hele dag vrij te Amritsar. Wie wil is deze ochtend al rond 4 uur uit de veren om het uitgebreide ritueel rond het binnenbrengen van het heilige boek mee te maken (en kan daarna terug in bed kruipen). Om 10u krijgen we een lezing over Amritsar door Dr. Agamjyot Kaur Tiwana. Deze lezing gaat door in het Information Centre van de Gouden Tempel. Wie wil bezoekt later op de dag ook Jallianwala Bagh, het park waar generaal Dyer in 1919 het vuur liet openen op 20.000 vreedzame demonstranten, met vele honderden doden tot gevolg – een gebeurtenis die uiteraard veel kwaad bloed heeft gezet en een belangrijke rol heeft gespeeld in het onafhankelijkheidsstreven van India. Om 16.15u nemen we in Amritsar de nachttrein (18238 Chhatisgarh Exp) naar Agra. Morgenvroeg arriveren we om 08.30u in het station Argra Cantt.
In Agra worden we begeleid door enkele studenten van St.John’s College (waar we ’s middags allicht ook lunchen). In de voormiddag bezoeken we het indrukwekkende fort van Agra, gebouwd in rode zandsteen door keizer Akbar en verder afgewerkt door zijn kleinzoon Shah Jahan, die hier aan het eind van zijn leven acht jaar gevangen werd gehouden door zijn zoon Aurangzebde. Maar het hoogtepunt vandaag is natuurlijk de Taj Mahal, volgens Rabindranath Tagore “a tear on the face of eternity”. Dit absolute meesterwerk uit de architectuurgeschiedenis werd gebouwd door Shah Jahan als laatste rustplaats voor zijn geliefde tweede vrouw Mumtaz Mahal, die stierf in 1631, kort na de geboorte van haar veertiende kind. Aan de Taj werkten 20 000 mensen gedurende meer dan twintig jaar (1632-1653). ’s Avonds nemen we in het station Agra Cantt om 17.00u de nachttrein (12320 Agc Koaa Express) naar Varanasi (meer bepaald het Mughal Serai Jn station), waar we morgen rond 06.30u arriveren.

Dag 7 (vrijdag 27 jan) : Varanasi
Aankomst in Varanasi en transfer naar Nav Sadhana (een regionaal pastoraal centrum waaraan tevens een college voor klassieke Indische dans en muziek –Nav Sadhana Kala Kendra– verbonden is). We verblijven in totaal acht dagen en acht nachten in Nav Sadhana. Op het programma staan zowel een aantal colleges (gegeven door o.a. professoren van Banaras Hindu University) als een aantal bezoeken. We krijgen ook een inleiding Indische dans en/of muziek en leren de studenten (voornamelijk studentes) van Nav Sadhana beter kennen. Maar de eerste dag houden we het heel rustig en bekomen we van het heen en weer gereis van de eerste week. We krijgen een rondleiding in Nav Sadhana. In de late namiddag is er een eerste lezing gepland.
-
Lezing: Hindutva (Fr. Paul D’Souza)
- In deze les wordt de betekenis en geschiedenis van de term hindutva uitgelegd. Fr. Paul presenteert belangrijke personen en groepen die Hindutva ideeën hebben ondersteund.

Dag 8 (zaterdag 28 jan): Varanasi
-
Lezing: ‘Hinduism: an insider’s view’ (Prof. Dr. Rana P.B. Singh)
- 10-11 AM: ‘Hinduism: an insider’s view’ part 1 (Prof. Dr. Rana Singh beschrijft het hindoeïsme vanuit zijn eigen ervaring in de traditie)
- 11-11.15 AM: break
- 11.15-12.15: ‘Hinduism: an insider’s view’ part 2
- 12.15 AM-1 PM: lunch
-
Lezing: ‘Varanasi’s sacred geography’ (Prof. Dr. Rana P.B. Singh)
- 1-2 PM: ‘Varanasi’s sacred geography’ part 1 (Voor vele hindoes is Varanasi de heiligste plaats op aarde. Bij elk van de ontelbare tempels en schrijnen hoort een verhaal en traditie.)
- 2-2.15 PM: break
- 2.15-3.15 PM: ‘Varanasi’s sacred geography’ part 2
- 4 PM wandeling naar Ganeshpur en door de velden
Dag 9 (zondag 29 jan): Varanasi
- 7.30 AM: mass
- Voormiddag: tabla en dans lessen onder leiding van Nav Sadhana studentes
- Namiddag: oude stad (Vishvanath-mandir, Manikarnika Ghat etc.)
Tijdens deze Varanasi-tour bezichtigen we de oude Vishvanath-mandir (een ‘mandir’ is een tempel; de Vishvanath-mandir is dus een Shiva tempel) en de zwaar bewaakte moskee van Aurangzeb. We bezoeken ook de Manikarnika Ghat (waar de meeste doden worden verbrand).
- Vrij moment nabij Godaulia
- Avondeten in de stad
- Avond arti op de Dashashvamedha Ghat
De Ghats in Varanasi bestaan uit trappen die afdalen in de Ganges. Letterlijk vertaald betekent de naam ‘Dashashvamedha Ghat’ de ghat van de tien paardenoffers. Dit offer zou ooit op deze ghat hebben plaatsgevonden. De ghat wordt soms ook gewoon “main ghat” genoemd. Iedere avond vindt hier een ritueel plaats waarmee de godin Ganga geëerd wordt. Het woord ‘arti’ wordt niet enkel gebruikt voor dit specifieke ritueel, maar verwijst meer in het algemeen naar een ceremonie om een God te eren.
Dag 10 (maandag 30 jan): Varanasi
- Voormiddag: Sarnath
Sarnath is de plaats waar de Boeddha na zijn verlichting, zijn eerste redevoering hield. De site ontwikkelde zich tot een belangrijke bedevaartsplaats. Geleidelijk raakte de stad echter in verval en ze lag uiteindelijk voor bijna duizend jaar in puin, tot er in de negentiende eeuw werd begonnen met de opgravingen. We bezoeken de archeologische site en het kunst-historische museum van Sarnath. Verder bezichtigen we enkele recentere tempels die door boeddhistische gemeenschappen van over de hele wereld zijn opgericht.
- Namiddag: Matridham ashram, cathedral, Bible exhibition
De kathedraal is één van de grotere religieuze bouwwerken in Varanasi. Onder de kathedraal bevindt zich een bijbel-tentoonstelling waar bijbelse verhalen visueel en auditief voorgesteld worden. Vervolgens bezoeken we een christelijke ashram. We krijgen toelichting bij de werking en de regels van de ashram. Er wordt tevens ingegaan op het fenomeen van de zogenaamde Christ-bhaktas, hindoes die een bijzondere devotionele interesse voor Christus hebben.
Dag 11 (dinsdag 31 jan): Varanasi
-
Voormiddag, lezing: Christianity in India
- 10-11 AM: part 1
- 11-11.15 AM: break
- 11.15-12.15: part 2
- Lunch break
-
Namiddag, lezing: Classical Indian Philosophy (dr. Rajesh Kr Jha)
- In deze les worden de opvattingen van de zes traditionele Indische filosofische scholen behandeld.
- 2.30-3.30 PM: part 1
- 3.30-3.45 PM: break
- 3.45-4.45 PM: part 2
- We staan vroeg op om de zonsopgang boven de Ganges te aanschouwen. We zien de ochtendrituelen en vanop een afstand aanschouwen we de lijkenverbrandingen op de Manikarnika Ghat.
- Vanaf de Dashashvamedha Ghat wandelen we tot de Asi Ghat langs de Ganges.
- Vervolgens bezoeken we enkele meer recente tempels. Buiten het oude centrum van Varanasi bevinden zich een aantal grotere tempels: de Vishvanatha mandir (een Shiva tempel) op de campus van de Banaras Hindu University, Sankat Mochan (een Hanuman tempel), de Tulsi Manas tempel (een tempel gewijd aan de auteur van het Ramacaritamanasa), de Durga mandir en de Bharat Mata Mandir (gewijd aan India als godin-moeder).
-
Voormiddag, lezing: Classical Indian Philosophy ctd., Buddhist philosophy (dr. Rajesh Kr Jha)
- In deze les heeft dr. Jha het meer specifiek over boeddhistische filosofie
- 10-11 AM: part 1
- 11-11.15 AM: break
- 11.15-12.15: part 2
- Lunch break
- Namiddag: bezoek aan projecten van de Kerk (bv. Maitri Bhavan, Navvani, Navjivan)
Dag 14 (vrijdag 3 feb): Varanasi
- vrij
- In de vroege namiddag is er transport beschikbaar naar Godaulia for zij die willen gaan winkelen
Vanuit Varanasi organiseren we een driedaags bezoek aan Bihar, de staat ten oosten van Uttar Pradesh, waar we op zoek gaan naar de wortels van het boeddhisme en het jainisme. ’s Morgens om 7.30 am vertrekken we met een eigen bus naar Bodhgaya (270 km, 7 uur), het belangrijkste boeddhistische bedevaartsoord. Het was immers hier dat Boeddha, gezeten onder de Bodhi boom, de verlichting bereikte. Vandaag en morgen bezoeken we niet alleen het imposante Mahabodhi tempelcomplex (waarbinnen de beroemdste boom ter wereld, of liever een nazaat ervan, zich bevindt), maar zijn ook te gast in enkele van de talrijke boeddhistische kloosters en tempels (Thai, Tibetaans, Japans, …) die zich in de onmiddellijke omgeving hebben gevestigd. Twee overnachtingen in de Japanse tempel te Bodhgaya.

Dag 16 (zondag 5 feb): Bodhgaya
Bezoek aan tempels in Bodhgaya: : o.a. Thaise, Bhutanese en Tibetaanse tempel.
Vanuit Bodhgaya rijden we om 7.30 am naar Pawapuri, één van de belangrijkste bedevaartsplaatsen van de jains. In Pawapuri bezoeken we de Jalamandir, een witte marmeren tempel in het midden van een lotusvijver, op de plaats waar Mahavira volgens de traditie de verlichting bereikte. Is er onverhoopt nog tijd over dan brengen we ook een kort bezoek aan Nalanda, de site van de beroemde Boeddhistische universiteit. Nalanda, gesticht in de vijfde eeuw voor Christus, groeide uit tot het boeddhistische kenniscentrum bij uitstek, met vele duizenden studenten van over de hele boeddhistische wereld en een gigantische bibliotheek (tot het in de twaalfde eeuw door Afghanen werd verwoest). We rijden verder naar Patna, waar we om 22.45u de nachttrein (13248 Kyq Capital Exp) nemen naar New Jalpaiguri (aankomst om 12.20u ‘s middags), de toegangspoort tot Sikkim dat we de komende dagen zullen verkennen.
Sikkim
Sikkim, het magische oude boeddhistische koninkrijk, gelegen tussen Nepal, Tibet en Bhutan, ligt in de schaduw van Khangchendzonga, 8586m., de berg die tot in het midden van de negentiende eeuw voor de hoogste berg ter wereld werd gehouden.
Sikkim kan heel goed vergeleken worden met het naburige Bhutan. Sikkim en Bhutan waren/zijn onafhankelijke boeddhistische koninkrijken, midden in de Himalaya gelegen, waar het (Tibetaans) boeddhisme de samenleving kleurt. Sikkim verloor echter zijn onafhankelijkheid in 1975 toen het geannexeerd werd door India. Sindsdien is er veel veranderd in Sikkim, al blijft het Tibetaans boeddhisme nog steeds zeer sterk aanwezig: Sikkim telt bijna 200 Tibetaanse gompa’s (kloosters). Het is vooral deze boeddhistische aanwezigheid die ons naar Sikkim brengt.
In Sikkim zijn er zware moessonregens van eind mei tot eind september. Resultaat hiervan zijn dichte wouden van bamboe, eik, rhododendron en spar en een uitbundige flora en fauna (met o.m. de rode panda, het symbool van Sikkim). Opvallend in Sikkim zijn vooral de zeer smalle en zeer diepe valleien (die de hoge bergen vaak aan het zicht onttrekken), met op de steile valleiwanden naast de vermelde bossen (en de voortdurend kronkelende wegen) ook de terrassen waarop aan landbouw wordt gedaan en talrijke kleine gehuchtjes. In Sikkim liggen de steden en dorpen doorgaans op 500-2000m. hoogte.

Qua temperaturen kunnen we overdag halverwege februari in Sikkim doorgaans veel zon en ruim 15 graden verwachten. ‘s Avonds dalen de temperaturen snel naar ongeveer een graad of 5. We slapen twee nachten rond de 3000 meter en twee nachten op bijna 4000 meter. Daar kunnen de temperaturen ’s nachts dalen tot zeker min 5°. Een warme slaapzak (echt comfortabel tot minimaal (!) -7°) en warme kledij (vooral voor ’s avonds, als de zon weg is) zijn dan ook noodzakelijk. Regen/sneeuw kunnen voorkomen, maar zijn toch zeldzaam in deze periode. Mist/wolken onttrekken daarentegen al te vaak de omliggende bergen aan het zicht.
We hebben ervoor gekozen Sikkim te voet te verkennen. Te voet is het veel makkelijker in contact te komen met de lokale bevolking (Lepcha, Tibetaans, Nepalees) en blijf je veel minder een buitenstaander. Voor deze voettocht, zonder technische moeilijkheden en makkelijk doenbaar voor iedereen met een gemiddelde conditie en de bereidheid om 3-6u per dag (exclusief rustpauzes!) te stappen met een lichte dagrugzak, doen we beroep op gidsen, dragers en koks van één van de meest gerespecteerde trekkingorganisaties van Sikkim. We slapen in tenten of eenvoudige lodges en guesthouses. Ligt er op grote hoogte nog teveel sneeuw (dat verschilt van jaar tot jaar, maar is een zeer reële mogelijkheid), dan kan het zijn dat we het stuk boven Tsokha (3050 m.) moeten schrappen. We zorgen dan, in samenspraak met de trekkingorganisatie, voor een vervangprogramma op iets lagere hoogte..
Dag 18 (dinsdag 7 feb) : Pemayangtse
Vanuit New Jalpaiguri rijden we met eigen vervoer Sikkim binnen. Aan de grens moeten we onze officiële permit voorleggen. We rijden langs eindeloos kronkelende en meestal klimmende wegen van matige kwaliteit aan 20km/uur per jeep tot Pemayangtse Gompa (2105m.), gesticht in de zeventiende eeuw en één van de oudste en belangrijkste kloosters van Sikkim (Nyingmapa) met o.a. indrukwekkende muurschilderingen en een schitterend zicht op de Khanchendzonga en de omliggende bossen. We verblijven in het klooster of in de vlakbij gelegen Denjong Padma Choeling Academy, de aan het klooster verbonden boeddhistische school, waar ruim 250 kinderen, vaak wezen of afkomstig uit arme families, onderwezen worden.
Dag 19 (woensdag 8 feb): Pemayangtse
Vandaag verkennen we onze verblijfplaats, Pemayangtse Gompa (2105m.), en krijgen we een uitgebreide rondleiding in Denjong Padma Choeling Academy. Onze gids en gastheer is Venerable Yapo S. Yongda, hoofdlama van Pemayangtse en in een vroeger leven kapitein van de lijfwachten van de koning van Sikkim en vertrouweling van deze vorst. Hij geeft ons ook een lezing over de recente geschiedenis van Sikkim en over het kloosterleven in de streek. Een korte wandeling brengt ons vandaag ook tot Rabdentse, waar we de restanten terugvinden van de oude hoofdstad van Sikkim (1670-1814). We overnachten opnieuw in Pemayangtse.
Met de jeep rijden we naar Khecheopalri Lake (1951m.), een klein, midden de bossen gelegen heilig meer. Talloze gebedsvlaggen versieren de oevers. Vanaf hier begint onze voettocht doorheen West-Sikkim. Vandaag lopen we, eerst steil afdalend en dan steil klimmend, in ongeveer 4 uur naar Yuksom (1780m) - de plaats waar drie Tibetaanse lamas de eerste koning van Sikkim kroonden (in 1641). De zogenaamde ‘coronation throne’ (Norbugang) staat er nog steeds, aan de voet van een reusachtige spar.
Dag 21 (vrijdag 10 feb) : Bakhim
Vanuit Yuksom trekken we het Khangchendzonga National Park in (waarvoor we een speciale permit nodig hebben). Doorheen een eiken-, sparren- en bamboewoud stappen we in 6 uur omhoog naar het kleine dorpje Bakhim (2740m.), waar we kennis maken met de Lepcha familie die het dorp bewoont. Een groot gedeelte van de tocht lopen we hoog boven de Rathong (rivier). Vele malen steken we via een goede brug een zijrivier over.
Van Bakhim trekken we eerst naar Tsokha (3050m.), een vrij grote nederzetting van Tibetaanse yak-herders, met een eigen gompa en talrijke chortens. Vanaf Tsokha zien we voor het eerst de hoge bergen. Vooral de Pandim (6691m.) is van hieruit een indrukwekkende verschijning. We lopen verder, doorheen rhododendronbossen (we zijn helaas enkele weken te vroeg om ze in bloei te zien) naar Phedang (3650m.), een open plek in het woud waar we kamperen. We stappen 5 uur.
Dag 23 (zondag 12 feb): Dzongri
Vanuit Phedang gaat het gestaag omhoog. Het hoogste punt bereiken we, de boomgrens voorbij, op de bergweiden van Dzongri (4025m.), die een adembenemend uitzicht bieden (helaas is het hier vaak bewolkt) op de Khangchendzonga (8586m.), de heilige berg van Sikkim. Inderdaad: ‘Khangchendzonga’s imposing presence sees to it that no arguments are required to reinforce its sacredness […]. Its position as the Yulha, The Chief Country God of Sikkim, remains unchallenged’ (P. Wangchuk & M. Zulca). In lente en zomer zijn de weiden van Dzongri het domein van de yaks en hun herders. Enkele chortens (stupas; boeddhistische monumenten) markeren de site. We stappen vandaag 3 uur.
Indien de bewolking geen spelbreker is genieten we bij zonsopgang van een adembenemend uitzicht vanop de wat hoger gelegen Dzongri peak (4320m.). Vandaag is het een rustdag. Wie energie te veel heeft maakt met de gids een tocht naar de Dzongri La, een pas van 4550m. hoogte, en misschien ook Rathong Valley.
Dag 25 (dinsdag 14 feb): Tsokha
Vandaag beginnen we aan onze terugtocht naar Yuksom. In 4 uur trekken we tot het dorpje Tsokha (3050m.), waar we te gast zijn bij de Tibetaanse bewoners.
Vandaag het tweede stuk van onze afdaling. In 5 uur lopen we van Tsokha tot Yuksom (1780m.). In de late namiddag verkennen we de schamele restanten van het oude koninklijke paleis van Tashi Tenka (met een schitterend 360° panorama). ’s Avonds (normaal om 19u) maken we de puja (gebedsdienst) mee in één van de kloosters van Yuksom (Ngadhak Changchub Choling).
Dag 27 (donderdag 16 feb): Hongri
Vanuit Yuksom trekken eerst naar het Dubdi klooster (Nyingmapa, gebouwd in 1701). Vervolgens trekken we nu eens klimmend dan weer dalend doorheen de bossen (‘jungle book’) en velden en langs talrijke authentieke kleine gehuchten richting Tashiding. Vandaag eindigt onze tocht (in totaal ongeveer 4 uur) in de nabijheid van het op een heuveltop gelegen zeer eenvoudige Hongri klooster, dat het in tegenstelling tot zowat alle andere kloosters moet stellen zonder uitgebreide wandschilderingen.
Vanaf Hongri Gompa trekken we via de dorpjes Nessa en Pokhari Dara naar het opnieuw op een hoge kam gelegen Sinon Gompa (gebouwd in 1716), dat omgeven wordt door prachtige mani muren (eeuwenoude muren bestaande uit losse keien of stenen met telkens een mantra op), dalen we af richting Tashiding. Onze tocht eindigt aan het beroemde Tashiding Gompa (Nyingmapa). Tashiding Gompa (1465m) werd gesticht in 1641 en gerenoveerd en uitgebreid in 1717. Tashiding is onder meer beroemd omwille van zijn jaarlijks Bhumchu Festival (waarin de toekomst van Sikkim wordt voorspeld aan de hand van de hoeveelheid water die zich in een kruik bevindt). Voor velen vormt dit klooster het religieuze hart van Sikkim. Reeds het zien van Tashiding Gompa zou iemand zegening brengen! Tashiding vormt dan ook een waardig slot voor onze tocht doorheen Sikkim. We stappen vandaag ongeveer 4 uur.
Dag 29 (zaterdag 18 feb): Delhi
Deze ochtend is het vroeg uit de veren voor de transfer naar de luchthaven van Bagdogra (5 uur rijden; eigen jeeps). In de vroege namiddag (13.35u) nemen we daar een binnenlandse vlucht naar Delhi (vlucht 9W2294 van Jet Airways), waar we om 15.45u arriveren.
Om 1.50u (zondagochtend) hebben we onze vlucht naar Schiphol (KL 0872), waar we omstreeks 06.05 arriveren. Om 09.31u nemen we dan de trein naar Brussel. Aankomst in Brussel-Zuid om 11.10u (voormiddag).
