Academiejaar 2008-2009

13-16 Juli 2009
International Medieval Congress, Leeds, U.K.
 “Mystical Union and the Issue of Christology in Eckhart, Ruusbroec, and the Arnhem Mystical Sermons”

Abstract:  
Traditionally, the Christian Church distinguishes the sonship of Christ from that of the human person. Whereas Jesus Christ is believed to be God’s Son by nature, human persons are created beings and therefore sons by grace. They are ‘sons in the Son’, because they share in the relationship with the Father by participating in the life of Christ. Mystical literature, which emphasises the union between the human person and God, has sometimes been accused of blurring the boundaries between Christ and the human person. Some expressions concerning this issue in the writings of Meister Eckhart were condemned in the papal bull In agro dominico (1329). In this session, three steps in mystical-Christological thought will be explored in three medieval authors, whose writings are intertextually connected: Eckhart, Ruusbroec and the anonymous Arnhem Mystical Sermons.

Title Satoshi Kikuchi, PhD: Eckhart's Christology and His Condemned Articles in the Bull In agro dominico.

Title Professor Dr. Rob Faesen: After the Bull In agro dominico: Aspects of Ruusbroec's Christological Thought.

Title Ineke Cornet, PhD candidate: A Sixteenth-Century Synergy: Union and Distinction in the Arnhem Mystical Sermons (Royal Library The Hague, ms. 133 H 13.)

21 en 22 November 2008.
Expert-Symposium: De zestiende-eeuwse mystieke renaissance in de Lage Landen. De Arnhemse mystieke preken; tekst en context.
Organisatie: Ruusbroecgenootschap Antwerpen en Instituut voor de Studie van Spiritualiteit, K.U. Leuven.

De zestiende-eeuwse mystieke renaissance in de Lage Landen

De Arnhemse mystieke preken; tekst en context
Workshop Universiteit Antwerpen, 21 en 22 november 2008

Er is een dubbele aanleiding voor deze bijeenkomst. Enerzijds doet Ineke Cornet (KU Leuven) onderzoek naar de mystieke theologie van de Arnhemse mystieke preken in het kader van het FWO-onderzoeksproject Het Haagse prekenhandschrift 133 H 13, exponent van een zestiende-eeuwse Gelderse mystieke renaissance met Europese uitstraling; een project waarvan Rob Faesen promotor en Thom Mertens en Kees Schepers co-promotoren zijn. Anderzijds heeft Kees Schepers (Ruusbroecgenootschap, UA Antwerpen) een kritische editie van de Arnhemse mystieke preken in voorbereiding. Beide projecten geven invulling aan de onderzoekslijn Zestiende-eeuwse mystieke renaissance.

De Arnhemse mystieke preken vormen een hoogtepunt van zestiende-eeuwse geestelijke letterkunde. De cultuur van vurig mystiek verlangen van de zusters Agnieten kreeg gestalte midden in een krachtenveld van mystiek-spirituele, kerkelijke en tekstuele ontwikkelingen in synchroon en diachroon verband. Het is ons streven om de veelvormige expertise samen te brengen die in Nederland, Vlaanderen en Duitsland letterlijk ‘rondom’ dit onderzoeksdomein al bestaat. We hopen dat u bereid bent om vanuit uw eigen deskundigheid een impuls te geven aan de exploratie van dit nog vrijwel onontgonnen onderzoeksdomein.

De Arnhemse mystieke preken; tekst en context

Vanaf de vroege zestiende eeuw ontwikkelde het Sint-Agnietenklooster in Arnhem – in de geboorteregio van de Moderne Devotie – zich tot een centrum van gepassioneerde mystieke cultuur, stevig geworteld in de werken van de veertiende-eeuwse Brabantse en Rijnlandse mystici Ruusbroec, Eckhart en Tauler. De originele teksten die uit deze cultuur voortkomen, worden daarenboven gekarakteriseerd door een specifieke christocentrische mystiek, die nauw verbonden is met de mystieke beleving van het liturgische jaar. De plotselinge opleving van mystiek in Arnhem en het omringende Gelre is niet eerder als coherent fenomeen geduid. Zij mag wel een Mystieke Renaissance worden genoemd.
Een codex in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag bevat 162 mystieke preken uit het Sint-Agnietenklooster. Deze collectie, die vrijwel onbestudeerd is gebleven, biedt een ongeëvenaarde toegang tot de mystieke cultuur die de zusters deelden. Het is hun diepste verlangen om langs de weg van een mystieke imitatio Christi de inspirerende eenheid met God te beleven.
In de preken vloeien verschillende bronnen van laatmiddeleeuwse mystiek aantoonbaar samen: sporen van de wezensmystiek van Eckhart, de bruids- en Drie-eenheidsmystiek van Ruusbroec en de ‘nuchtere’ mystiek van ‘Lebemeister’ Tauler zijn duidelijk aanwijsbaar. Deze markante synthese van verschillende mystieke stromingen komt in de eerste decennia van de zestiende eeuw verrassend tot ontwikkeling. Over twee eeuwen heen vindt de mystieke leer van de preken zijn inspiratie in de veertiende-eeuwse mystieke bloeiperiode.
Eén enkele verwijzing in de Arnhemse mystieke preken verraadt de intieme, bijna symbiotische relatie van de Arnhemse zusters met de Keulse kartuizers. Petrus Blomevenna wordt ‘de heilige kartuizer Peter van Leyden’ genoemd. Blomevenna (prior van 1506-1536) maakte de Keulse kartuis tot een centrum van Katholieke Hervorming. Niet alleen stelden de kartuizers aan de Agnieten de inspirerende geschriften ter beschikking die ze hadden uitgegeven, geschreven of vertaald, maar bovendien publiceerden ze enkele van de oorspronkelijke werken uit Arnhem, waaronder de beroemde Evangelische Peerle. De Arnhemse vrouwen beleefden de mystiek-spirituele cultuur die de Keulse mannen propageerden.
De invloed van de zestiende-eeuwse mystieke renaissance reikte tot in Frankrijk en Duitsland in de zestiende en zeventiende eeuw. Zij verschafte hernieuwde innerlijkheid aan de Contra-Reformatie en vormde een inspirerend referentiepunt voor latere, niet-katholieke vormen van geestelijk leven (mogelijk ook de Nadere Reformatie).

Opzet en bedoeling van het symposium
De zestiende-eeuwse mystieke cultuur – en de tekstcultuur die ermee is verbonden – is tot op heden onvoldoende als coherent fenomeen geïdentificeerd. De culturele en (kerk)historische factoren die in positieve of negatieve zin tot deze wedergeboorte van mystiek bijdroegen, zijn onvoldoende onderzocht. Datzelfde geldt voor de verhouding tot eerdere, gelijktijdige en latere stromingen die (mystieke) religieuze innerlijkheid nastreefden.
Wij zijn ervan overtuigd dat elk van de genodigden vanuit de eigen deskundigheid een specifiek perspectief op de Arnhemse mystieke preken kan openen; wij zijn er evenzeer van overtuigd dat het voor ieder van de deelnemers een verrijking zal zijn om met de visie van de anderen geconfronteerd te worden. Door een vruchtbare kruisbestuiving zal het onderzoeksdomein duidelijker reliëf krijgen.

Presentaties:

• Prof. dr. Kees Schepers (Universiteit Antwerpen)
  • inleiding
  • bespreking kritische editie Arnhemse mystieke preken
  • identificatie Arnhemse locale devoties
• Dra. Ineke Cornet (K.U. Leuven)
  • voorstelling van onderzoeksvragen
  • mystieke antropologie in de Arnhemse mystieke preken
• Prof. dr. Thom Mertens (Universiteit Antwerpen)
  • het genre prekenverzamelingen
• Prof. dr. Guido de Baere (Universiteit Antwerpen)
  • De sporen van Ruusbroec in geselecteerde preken
• Prof. dr. Koen Goudriaan (Vrije Universiteit Amsterdam)
  • Laatmiddeleeuwse vroomheidsbewegingen
• Prof. dr. Maarten Hoenen (Freibourg)
  • Vergelijking met Rijnlandse mystiek en filosofie
• Dr. Maarten Wisse (K.U. Leuven / P.Th.U. Utrecht)
  • Verhouding tot de dogmatische en systematische theologische
• Prof. dr. Rob Faesen (K.U. Leuven)
  • Vergelijking met de kerstcyclus in de Tempel onser Sielen
• Dr. Hans Kienhorst (Nijmegen)
  • Arnhem en de zestiende-eeuwse boekcultuur
• Dr. John Exalto (Vrije Universiteit Amsterdam)
  • overeenkomst en verschil met Reformatie, Nadere Reformatie

Het merendeel van deze lezingen zal gepubliceerd worden in een speciaal themanummer van Ons Geesteliijk Erf in 2010.

Lezingen vanwege het Instituut op dit symposium:
-Prof. dr. Rob Faesen, “The three births of Christ and the Christmas Liturgy in the Temple of Our Soul, the Evangelical Pearl and the Arnhem Mystical Sermons
-dra. Ineke Cornet, “Therefore we are created: the Image of God as the Fundament for Deification in the anthropology of the Arnhem Mystical Sermons”

Interdisciplinary Expert Symposium: Mystical Anthropology. Cross-Religious Perspectives

Leuven, May 27, 2009

 Organizers:

Ineke Cornet & Martin Sebastian Kallungal

together with Professor Lieven Boeve, Professor Rob Faesen and Dr. Frederiek Depoortere 

Aim and Scope

The Symposium is organized as a combined project between The Institute for the Study of Spirituality and the Systematic-theological Research Unit: ‘Theology in a Postmodern Context’. The project, initiated by Martin Kallungal and Ineke Cornet, both working on mystical texts in their current PhD-projects, is organized together with Professor Lieven Boeve, Professor Rob Faesen and Dr. Frederiek Depoortere. The aim of the symposium is to bring out the essential elements of mystical anthropology and their implications for contemporary Christian theology and spirituality. 

A crucial question in the current debate on the epistemological value of mysticism is the nature of relationship between the universality of mystical phenomenon and the particularity of mystical testimonies. On the one hand, the mystical phenomenon is widely conceived as a common human experience, one more fundamental than all other tradition-specific religious expressions, and in that sense, as transcending all religious categories and doctrines. On the other hand, the concept of trans-religious mysticism is eschewed as baseless eclecticism; there can be only Christian mysticism, Hindu mysticism, etc. In our view of mystical epistemology, it is unwise to play off the particular-theological and the universal-experiential elements against each other. Instead, we would advocate a critical-hermeneutical approach in which both elements are taken into account.

Different concepts of the Divine that emerge in different mystical testimonies have been studied and critiqued in the past. Seldom, however, has the human person, the common denominator of the experiencing and reflecting subject in all mystical testimonies, been given due attention. In fact, the anthropological aspects are of crucial importance in laying out the foundations for an encounter with the Divine, be It transcendent, immanent, personal, or yet something else. Therefore, in this expert-symposium we want to explore the different anthropological concepts present in varied mystical testimonies in general and the different aspects of divine-indwelling in particular. We will consider questions such as; is there a basic, common element in human persons across different cultures and religions? What is the specific role of a particular tradition in mystical experience and discourse? By researching into mystical testimonies with such questions, we aim to contribute to the general, ongoing debate on the issue of soul and divine-indwelling.

In the symposium, the unique expertise of scholars from the departments of Systematic Theology, Church History, Linguistics, and Philosophy was combined. Given our hermeneutical and cross-religious interests, the starting point of the discussion was two mystical texts: one from the Arnhem Mystical Sermons (from the Christian Tradition) and one from Sri Aurobindo’s Record of Yoga (from the Hindu Tradition). The researchers combined a bottom-up move (starting from the mystical texts) and a top-down move (reflecting on the texts’ claims from one’s own research background) in their contributions.

 Contributions by

1. Ineke Cornet, PhD candidate (Faculty of Theology, Church History, K.U. Leuven)

2. Dr. Frederiek Depoortere (Faculty of Theology, Systematic Theology, K.U. Leuven)

3. Professor William Desmond (Institute of Philosophy, K.U. Leuven)

4. Anthony Dupont, PhD candidate (Faculty of Theology, Church History, K.U. Leuven)

5. Professor Rob Faesen (Faculty of Theology, Church History, K.U. Leuven)

6. Professor Joris Geldhof (Faculty of Theology, Pastoral Theology, K.U. Leuven)

7. Martin S. Kallungal, PhD candidate (Faculty of Theology, Systematic Theology, K.U. Leuven)

8. Dr. Satoshi Kikuchi (Waseda University, Tokyo, Japan)

9. Christoph Moonen, PhD candidate (Faculty of Theology, Systematic Theology, K.U. Leuven)

10. Professor Kees Schepers (Ruusbroec Society, Antwerp University)

Lezingen door Professor Dr. Rob Faesen