Zonde en genade achterhaalde theologische begrippen?
Op het eerste gezicht behoren 'zonde' en 'genade' tot een archaïsch discours. Zelfs binnen de theologie heerst, uit reactie tegen een verengde opvatting van deze noties, vaak schroom om deze voluit in haar reflectie op te nemen. Deze twee concepten helpen echter om de verhouding tussen de mens en God uit te klaren en de kwestie te articuleren hoe diep de mens door het kwade wordt bepaald. De twee secties van deze onderzoekspiste beogen onze noties over zonde en genade te herinterpreteren om tevens hun impact op een hedendaagse theologische antropologie te onderzoeken.
Kwaad, vrijheid en verantwoordelijkheid in perspectief
Vandaag is het besef van de gebrokenheid van de menselijke conditie is alomtegenwoordig: invloedrijke seculiere denksystemen suggereren dat de menselijke vrijheid en verantwoordelijkheid in feite minimaal zijn. Het beeld ontstaat dat de mens een speelbal is van blinde krachten (angst, survival of the fittest, Wille zur Macht, economische logica, lust, ...) in een genadeloos universum. Vooral in naam van Darwin worden vaak erg deterministische visies verspreid. Hoe kan binnen actuele filosofische en wetenschappelijke denkkaders recht worden gedaan aan de intuïtie van de christelijke traditie, die weigert om de verantwoordelijkheid en vrijheid van de mens te reduceren en tegelijk ook de radicaliteit van het kwaad niet wil minimaliseren? Welke gesprekspartners heeft de theologie vandaag om die spanning tussen zonde en genade op een geloofwaardige wijze te articuleren?
Mens-zijn onder druk van globale fenomenen: naar een vernieuwde politieke theologie?
Een van de kritieken op het traditionele zondebegrip betreft de reductie van het kwaad tot het niveau van het individu – een euvel dat ook de moderne personalistische benadering verweten wordt. In het spoor van Gaudium et Spes ontwikkelde de bevrijdingstheologie met de notie 'structurele zonde' een gevoeligheid voor de maatschappelijke dimensies van het kwaad. Opvallend is dat aan het begin van het nieuwe millennium een nieuwe generatie theologen en zelfs filosofen teruggrijpen naar de notie van 'politieke theologie'. Vanzelfsprekend zijn de parameters drastisch gewijzigd onder invloed van wereldwijde processen zoals globalisering, klimaatverandering of de toenemende polarisatie tussen culturen. De vraag naar de politieke rol van religie – zowel ten goede (bijdrage aan de ontwikkeling van een globaal ethos) als ten kwade (religieus geïnspireerd geweld) – is brandend actueel. Tegelijkertijd kan een eenzijdige visie op de structurele en politieke aspecten van kwaad de persoonlijke verantwoordelijkheid minimaliseren. Hoe kan bijgevolg een goede balans gevonden worden tussen structurele zonde enerzijds en recht doen aan individuele verantwoordelijkheid anderzijds? Opnieuw lijkt de vraag naar het mensbeeld een handige katalysator voor theologische reflectie.
Geschapen naar Gods beeld? De menselijke natuur betwist
Op zoek naar voltooiing: de kracht van de christelijke heilsbelofte
