Opleiding van de seculiere geestelijkheid in de Nieuwe Tijd

De opleiding van de seculiere geestelijkheid aan grootseminaries en universiteiten in de Lage Landen tijdens de Nieuwe Tijd.

La formation du clergé séculier dans les grands séminaires et les universités des anciens Pays-Bas durant les temps modernes

Internationaal colloquium

30 september en 1 oktober 2010

Heilige-Geestcollege, Leuven

Thema en vraagstelling

Het Concilie van Trente is één van de mijlpalen in de geschiedenis van de katholieke kerk. In het kader van de katholieke hervorming en contrareformatie werd een grotere nadruk gelegd op een degelijke vorming van de seculiere priesters. In dit colloquium willen we onderzoeken hoe de opleiding van de seculiere geestelijkheid in de nieuwe tijd was georganiseerd. Welke bepalingen werden er door het Concilie van Trente en de provinciale synodes met betrekking tot de opleiding van de geestelijkheid hier te lande uitgevaardigd? Hoe werden de seminarieopleidingen aan de verschillende diocesane seminaries georganiseerd? In welke mate was er ruimte voor interpretatie? Welke handboeken werden gepromoot en waarom? Hoe verliep de doorstroming van seminaristen en priesters naar de Theologische Faculteit van Leuven en/of Douai? Waarin bestond de theologische opleiding aan de universiteit? Welke auteurs en werken werden hier gepromoot? Hoe groot was de invloed van jansenisme en anti-jansenisme op de opleiding van toekomstige priesters? Hoe verhield de opleiding hier te lande zich tot de opleiding zoals Rome die voor ogen had? Via een kijk op het programma, de studieboeken, en de bibliotheken van verschillende diocesane seminaries, en op de opleiding aan de  Leuvense Theologische Faculteit tijdens de nieuwe tijd, kan een aanzet van antwoord op al die vragen worden gegeven. Bovendien hoort bij dit colloquium een comparatief luik waarin aandacht wordt besteed aan de opleiding van de priesters van de Oud-bisschoppelijke Clerezie, van de gereformeerde predikanten in het noorden van de Lage Landen, en van de opleiding en de examens van de geestelijkheid in het bisdom Trier (waartoe het grootste deel van het hertogdom Luxemburg behoorde). Dit colloquium situeert zich binnen het opzet van Refo500 dat de vijfhonderdste verjaardag van de reformatie en katholieke hervorming herdenkt en dat onder andere aandacht wil geven aan het thema ‘Onderwijs en wetenschap’.

Thèmes et questionnements

Le Concile de Trente représente une étape phare dans l’histoire de l’Église catholique. Dans le contexte de la réforme catholique et de la Contre-réforme, on a notamment mis l’accent sur une formation plus aboutie des prêtres séculiers. Dans ce colloque, nous voudrions étudier la façon dont l’éducation du clergé séculier était conçue aux temps modernes. Nous comptons nous pencher sur ce que le concile de Trente et les synodes diocésains aux anciens Pays-Bas ont stipulé en ce qui concerne l’éducation du clergé, ainsi que vérifier comment était organisée l’éducation dans les différents séminaires. Ainsi : existait-il une formation-type qui était implémentée dans chaque province ecclésiastique ou laissait-on une marge d’interprétation? De quels manuels faisait-on la promotion et pour quelles raisons? Comment se déroulait le passage des séminaristes et des prêtres à la Faculté de théologie de Louvain et à celle de Douai? En quoi consistait la formation théologique à l’Université? Quels auteurs et quels manuels y employait-on et pour quelles raisons? Nous essaierons d’estimer l’influence du jansénisme et de l’antijansénisme sur la formation des futurs prêtres. Et aussi nous verrons comment l’éducation dans les séminaires des anciens Pays-Bas se reliait à celle qui était d’application à Rome. À travers un regard au sein des manuels d’étude, des programmes et des bibliothèques des différents séminaires diocésains, associé à un coup de projecteur sur la formation à la Faculté théologique de Louvain durant les temps modernes, on pourra ébaucher des réponses à ces interrogations. En plus, le colloque comprend un volet comparatif puisqu’il envisage l’éducation des prêtres de l’Église vieille-catholique d’Utrecht, celle des prédicateurs réformés dans le Nord des anciens Pays-Bas, ainsi que l’éducation et les examens du clergé dans le diocèse de Trêves (dont dépendait la plupart du territoire du Duché de Luxembourg). Ce colloque s’agrège au programme de Refo500 qui commémore le cinq centième anniversaire de la réformation et de la réforme catholique et qui, entre autres, met la lumière sur ‘éducation et science’.

Programma

Donderdag 30 september - Jeudi 30 septembre

9:30  Inleiding door Mgr. Luc Van Looy, bisschop van Gent

9:45  Heinz Finger (Erzbischöfliche Diözesan- und Dombibliothek, Köln), Das Konzil  von Trient und die Ausbildung der Säkularkleriker in Priesterseminaren während der Frühen Neuzeit (16.-18. Jh.)

10:30 Edward De Maesschalck (Dr. Hist., vrij onderzoeker), De invloed van de Leuvense universiteitscolleges op het ontstaan en de uitbouw van de seminaries in de Nederlanden

11:15 Koffiepauze

11:45 Jan Roegiers (KU Leuven), De moeizame implementatie van het Tridentijnse seminariedecreet in de Nederlanden, 1564-1607

12:30 Middagmaal

14:00 Theo Clemens (Ruusbroecgenootschap, Universiteit Antwerpen), De opleiding van de seculiere geestelijkheid in de Nieuwe Tijd en de handboeken voor het Mechelse seminarie

14:45 Herman Selderhuis (Theologische Universiteit Apeldoorn), De protestantse predikantenopleiding in de Noordelijke Nederlanden in de vroegmoderne periode

15:30 Koffiepauze

16:00 Paul W.F.M. Hamans (Grootseminarie en Theologisch Instituut Rolduc, Kerkrade), De priesteropleiding in het bisdom Roermond tussen Trente en het concordaat van 1801

16:30 Marcel Gielis (Faculteit Katholieke Theologie, Utrecht en Tilburg, UvT), Het theologieonderricht aan het seminarie van Antwerpen weerspiegeld in publicaties van professoren

17:00 Marie-Juliette Marinus (Stad Antwerpen, Stadsarchief), De Antwerpse stadspastoors in de zeventiende eeuw: nieuwe mannen in oude structuren

17:30 Jan Peijnenburg (bisdom 's Hertogenbosch, emeritus-archivaris), De priesteropleiding in het eerste bisdom 's Hertogenbosch in de zestiende en zeventiende eeuw

Vrijdag 1 oktober - Vendredi 1er octobre

9:00  Toon Quaghebeur (KU Leuven en KHLeuven), Quaestiones Theologicae en Theses Sacrae aan de Oude Leuvense Universiteit, 1617-1730

9:45  Wim François (KU Leuven), De plaats van Bijbelcommentaren in de theologische opleiding te Leuven en Douai

10:30 Koffiepauze

11:00 Angela Berlis (Universität Bern), Het Collegium Alticollense in Leuven en het Seminarie in Amersfoort in de zeventiende en achttiende eeuw

11:45 Jean-Claude Muller (Ministère d'État Luxembourg), La formation et les examens des prêtres au diocèse de Trèves

12:30 Middagmaal

14:00 Philippe Desmette (Facultés universitaires Saint-Louis, Bruxelles), Jésuites, Jansénistes et épiscopat dans l'ancien séminaire de Tournai

14:30 Jean-Pierre Delville (U.C.Louvain), Le séminaire de Liège: un enjeu de dispute entre Jansénistes, Jésuites et Université de Louvain

15:00 Koffiepauze

15:30 André De Winter (KU Leuven), Zorg voor orthodoxie en zoektocht naar seminarieprofessoren in het achttiende eeuwse Gentse seminarie

16:00 Kurt Priem (Diocesaan seminarie Brugge), De seminaries van Ieper en Brugge in de Nieuwe Tijd: een parallel verhaal

16:30 Afsluiting van het colloquium

Praktische informatie en contact

Het colloquium vindt plaats in de Louis Janssens zaal van het Heilige Geestcollege (Naamsestraat 40), gelegen in het centrum van Leuven.

Het Heilige Geestcollege is vanuit het Leuvense treinstation te bereiken met de bus (bussen 1 en 2, afstappen aan halte ‘Zeelstraat’), met de taxi, of te voet (10-15 min. wandelen via de Bondgenotenlaan en de Grote Markt).

Inschrijven gebeurt bij voorkeur elektronisch via onderstaande link:
page/congr_2010_registratie/

via e-mail: Wim.Francois@theo.kuleuven.be

of via het contactadres:
Wim François
Katholieke Universiteit Leuven
Onderzoekseenheid : Geschiedenis van Kerk en theologie
Sint-Michielsstraat 4 bus 3101
BE-3000 Leuven

Voor studenten en personeel van de KU Leuven is de toegang gratis.
Andere deelnemers betalen 20 euro inschrijvingsgeld, middagmaal en koffie inbegrepen.
Storting gebeurt via het KBC-rekeningnummer BE60 7340 0666 0370
KU Leuven
Krakenstraat 3
BE-3000 Leuven
Vermelding bij betaling: 400/0004/75339

Mede-organisatoren van het colloquium zijn/Les co-organisateurs du colloque sont:
- Centrum voor de Geschiedenis van de Theologische Faculteit te Leuven (Faculteit Godgeleerdheid, Katholieke Universiteit Leuven)
- Ruusbroec-genootschap (Universiteit Antwerpen)
- Unité d'histoire religieuse (Faculté de Théologie, Université Catholique de Louvain)
- Faculteit Katholieke Theologie (Tilburg en Utrecht, UvT)

Dit congres kwam tot stand met de steun van: