Het sikhisme
Het sikhisme: tussen hindoeïsme en islam
Het sikhisme is de jongste wereldgodsdienst en ontstond in de 15de eeuw in de Punjab in India. De stichter was een zekere Nanak Dev die op een dag een visioen kreeg van God om een boodschap van devotie te verkondigen. Hij verliet huis en haard en begon al verkondigend rond te trekken en leerlingen rond zich te verzamelen (sikh betekent 'leerling'). Nanak liet zich tijdens deze tochten inspireren door de beide religies die op dat moment in India succes hadden: het hindoeïsme en de islam. Volgens hem bezondigden ze zich echter aan formalisme en ritualisme, terwijl de oorspronkelijke bezieling zoek was. Veeleer dan bewust bepaalde elementen over te nemen en andere aan de kant te schuiven, ontwikkelde goeroe Nanak gaandeweg eigen ideeën over god, de functie van rituelen en het belang van een universele gemeenschap. Tot op de dag van vandaag blijven de overeenkomsten met (vooral) het hindoeïsme en de islam desondanks opvallend.
De sikh-identiteit
Een sikh laat zich op volwassen leeftijd initiëren in de gemeenschap van sikh, de khalsa. Vanaf dat moment moet hij zich houden aan een strikte gedragscode en dient hij de vijf k's te dragen. Dit zijn vijf elementen die beginnen met een letter k en de sikh-identiteit uitmaken: kes - ongeschoren haar, kanga - een kam, kachera - een soldatenonderkleed, kirpan - een zwaard, kara - een stalen armband. Niet alle sikhs praktiseren hun godsdienst echter even streng. In feite laat slechts ongeveer 25% van de sikhs zich nog langer initiëren. Die sikhs worden amritdharis genoemd omdat zij de amrit of de rituele nectar tot zich hebben genomen. Zij houden zich aan de strenge voorschriften en de uiterlijke kenmerken. De keshdharis maken 50% van alle sikhs uit. Zij voldoen alleen aan de uiterlijke kenmerken zonder de gedragscode te volgen. In India behoren zij tot de meerderheid van de sikhs, terwijl zij overzee eerder gering in aantal zijn. De overige 25% wordt sahadjdharis genoemd, 'zij die gaan twijfelen', omdat zij hun levensstijl hebben aangepast. In de diaspora zijn die sikhs in de meerderheid. Bovendien zijn er in die gebieden nog heel wat amritdharis en keshdharis die de voorschriften van hun groep naast zich hebben neergelegd.
Achtergrondinformatie
COLE, W.O., The Sikhs. Their Religious Beliefs and Practices, Londen, 1978.
MCLEOD, W.H., Historical Dictionary of Sikhism, Londen, 1995.
-----------, Sikhsim, Londen, 1997.
-----------(trad. ed.), Textual Sources for the Study of Sikhism, Manchester, 1984.
Basismateriaal over het sikhsieme van de expert van het moment.
PFEFFER, K., Eén minderheid, twee verhalen. Sikh-jongeren en hun verhalen van migratie, in FOBLETS, M.-C. & CORNELIS, E. (red.), Migratie, zijn wij uw kinderen? Identiteitsbeleving bij allochtone jongeren (Minderheden in de samenleving 13), Leuven, 2003.
Eén van de weinige wetenschappelijk artikels over de sikhs in België in het Nederlands.
Links
België en Nederland
www.sikhs.nl
www.geocities.com/Hollywood/Set/7085/sikhisme.html
www.sikhwomen.com/Community/Netherlands/sikhisme.htm
degelijke Nederlandstalige informatie over de sikhs
www.wo1.be/ned/evenementen/erbij/2002/ieper2804/body1.htm
over de sikhs die in WOI sneuvelden rond Ieper
Internationaal
www.allaboutsikhs.com/home.php
alles over het sikhisme
www.sikhseek.com
uitvoerige links over het sikhisme
www.sikh.net
Engelstalige portaalsite met uitvoerige informatie en contactadressen
www.sikhs.org
Engelstalige informatieve website over het sikhisme
www.sacred-texts.com/skh
de heilige teksten van het sikhisme
www.srigurugranthsahib.org/main.htm
devote site van en over sikhs met aandacht voor audio en video
Sikhs in Europa en in België
Sikhs in de wereld
De meerderheid van de sikhs woont nog steeds in Punjab. Toch leven minstens één miljoen sikhs verspreid over de rest van de wereld. Precieze cijfers zijn moeilijk te verkrijgen omdat praktisch geen enkel land onderscheid maakt tussen sikhs en hindoes. Bovendien worden migranten doorgaans onderverdeeld op basis van hun land van herkomst. Op die manier zijn de sikhs in de statistieken ondergebracht bij de Indiërs.
De sikhs zijn op verschillende manieren in het buitenland terechtgekomen. Onder de Britse heerschappij werden sikhs gerekruteerd voor het leger en (onder meer) ingezet in Singapore en Hong Kong. Dit verklaart de relatief sterke aanwezigheid van sikhs in Zuid-Azië tot op de dag van vandaag. Daarnaast trokken duizenden sikhs naar Britse kolonies en naar Noord-Amerika (vooral Californië en Canada). Na de onafhankelijkheid van India migreerden de sikhs vooral naar Groot-Brittannië. Men schat hun aantal momenteel op een half miljoen.
De gewapende inval in de Gouden Tempel in 1984 en de daaropvolgende jaren van gewapende strijd, heeft veel sikhs op de vlucht doen slaan in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Het waren vooral amritdharis die, juist omdat zij openlijk uitkwamen voor hun religie, vervolgd werden. Zij kwamen terecht in Europa waar zij momenteel als politiek vluchteling een nieuw leven proberen op te bouwen. Sinds de jaren negentig komen hier nog heel wat economische vluchtelingen bij.
Sikhs in België
De eerste sikhs in België waren vooral mannelijke politieke vluchtelingen. Op enkele uitzonderingen na betrof het laaggeschoolde arbeiders. Omdat zij gewoon waren in de landbouw te werken, kwamen zij hier ook in die sector terecht. Vooral in Limburg konden zij aan het werk als seizoenarbeider in de fruitteelt. Later arriveerden sikhs om economische redenen. Het betreft sikhs uit de armere streken van Punjab die hier een beter leven proberen te verkrijgen. Ook zij werken in de fruitteelt. Als zij het zich kunnen veroorloven, richten zij een eigen winkel op, bij voorkeur een nachtwinkel. Velen wachten op de afhandeling van hun dossier om de nodige papieren te verkrijgen.
De sikh-mannen arriveerden doorgaans alleen. Zij huurden met een aantal een huis en deelden er de kosten. Sinds enkele jaren komen er sikh-vrouwen bij. Een aantal daarvan past in het kader van de gezinshereniging. Sikhs verkiezen nog steeds een door de ouders gearrangeerd huwelijk. De ouders pleiten meestal voor een vrouw uit Punjab, die dan door de man wordt opgehaald en mee terugkeert naar België. Momenteel worden heel wat baby's geboren. Er is dus sprake van een tweede generatie sikhs in België.
In België leven waarschijnlijk rond de 3000 à 4000 sikhs. Dat aantal behelst alleen de geregistreerde sikhs. Vermoed wordt dat er nog veel meer illegale sikhs in ons land verblijven. De sikhs wonen verspreid over de grote steden: Brussel, Antwerpen, Gent, Luik, Tienen… Er is dus niet echt sprake van één grote gemeenschap. Toch is er een concentratie van sikhs in Sint-Truiden. In een dorp in de buurt, Halmaal, stond lang het enige gebedshuis, een gurdwara. Vanaf 1993 komen de sikhs hier samen om te bidden, te vieren en elkaar te ontmoeten. Enkele jaren geleden is in Vilvoorde een oud bioscoopcomplex omgetoverd tot een tweede gebedshuis. In beide plaatsen wordt er elke zondag gezongen uit de Goeroe Granth Sahib, waarna iedereen kan aanzitten aan de gemeenschappelijke maaltijd.
Organisatie
Er is binnen de Belgische sikh-gemeenschap geen overkoepelend orgaan of een centrale vertegenwoordigende instantie. Elke gurdwara (gebedshuis) wordt geleid door een comité, waarvan de leden jaarlijks verkozen worden. Het sikhisme kent geen priesters als gewijde personen die de rituelen leiden. De voorgangersfunctie wordt opgenomen door de granthi. Dit is de persoon die voorleest uit het heilige boek van de sikhs, de Goeroe Granth Sahib. In feite kan iedereen deze taak op zich nemen. In de praktijk nemen enkel gestudeerde sikhs deze functie waar omdat men in staat moet zijn alle talen uit het boek te lezen (Punjabi, Pali, Sanskriet, …).
Contactinformatie
Gurdwara Sangat Sahib vzw
Halmaal-Dorp 20
B-3800 Sint-Truiden
Tel.: ++32 / (0)11 / 69.42.18
Gurdwara Guru Nanak Sahib
Lange Molenstraat 14
B-1800 Brussel
Tel.: ++32/ (0)2 / 251.87.82
Sardar Sajjan Singh Tel.: ++32 / (0)2 / 523.53.06
http://www.gurdwarabrussel.org
Guru Nanak Sikh Society
p/a Mohinder Singh
Naamsesteenweg 38
3800 Sint-Truiden
Tel.: ++32 / (0)11 / 48.72.12
