Wereldreligies (in België)

Inhoudstafel

jodendom christendom islam hindoeïsme boeddhisme jainisme sikhisme

Religies mundiaal bekeken

Volgens de meest recente godsdienststatistieken wordt de mensheid steeds religieuzer. Het aantal aanhangers van de grote godsdiensten stijgt verhoudingsgewijs sneller dan de wereldbevolking, terwijl de aangroei van het aantal niet-religieuze mensen en atheïsten stagneert. Het jaarlijkse groeipercentage van niet-religieuzen (0,8%) en atheïsten (0,2%) ligt namelijk ver onder dat van de wereldbevolking (1,2%). Van de grote godsdiensten groeit de islam met 2,1% het snelst. Het christendom stijgt met 1,3% nauwelijks sneller dan de wereldbevolking. Het aantal boeddhisten neemt jaarlijks met 1% toe.

Religies in de wereld
Bron: David B. Barret en Tod M. Johnson


Uit bovenstaand diagram blijkt dat 33 % van de 6,28 miljard wereldburgers tot het christendom behoort. Dat is ongeveer één derde, wat overeenkomt met 2,1 miljard mensen. Eén vijfde of 21 % van de wereldbevolking noemt zich moslim. Dat stemt overeen met 1,3 miljard mensen. De hindoes zijn met 849 miljoen en maken daarmee 14% uit van de wereldbevolking. 371 miljoen mensen volgend de leer van de Boeddha (5 % van de wereldbevolking). Ongeveer 939 miljoen mensen noemen zich niet-religieus of atheïst. Zij vertegenwoordigen 15%. Het overige deel (12%) is lid van een kleinere religie of een religieuze beweging. Daaronder bevindt zich zowel het jodendom als het sikhisme en het jainisme.

Westerse & Oosterse tradities

De verschillende religies in de wereld worden traditioneel onderverdeeld in Westerse en Oosterse tradities. De Westerse religies zijn monotheïstisch ingesteld. Het geloof in één God wordt teruggevoerd op de roeping van Abraham. Op basis van deze persoonlijke en unieke godsrelatie ontstond het jodendom. Ongeveer tweeduizend jaar geleden geloofden sommige joodse groeperingen dat een zekere Jezus van Nazareth de verwachtte verlosser was, de Christus. Uit dit idee groeide het christendom. Meer dan zeshonderd jaar later stond een profeet op, een zekere Mohammed, die een eigen invulling gaf aan de boodschap van God. Dit was het begin van de islam. Deze drie religies (jodendom, christendom en islam) worden de "religies van het boek" genoemd omdat zij elk hun geloofswaarheid baseren op een geschrift (de Torah, de Bijbel en de Koran) dat binnen de traditie beschouwd wordt als een door God geïnspireerde neerslag van zijn openbaring.
In het Oosten primeert de spirituele benadering van de werkelijkheid met het geloof in meerdere goden. Het hindoeïsme is de verzamelnaam voor verschillende stromingen die terug gaan tot het vierde millennium v.C. In deze zevende eeuw voor onze tijdrekening ontstond het boeddhisme, dat een pad wil tonen om het lijden in de wereld aan te kunnen.
Een kenmerk van religies is dat ze altijd in beweging zijn. Gelovigen evolueren en proberen met nieuwe denkbeelden de relatie tot het goddelijke eigentijds in te vullen. Dit heeft tot gevolg dat elk van deze vijf religies een ingewikkelde geschiedenis kent, gekenmerkt door evolutie, afscheuringen en verschillende stromingen.Het sikhisme en het jainisme ontstonden aanvankelijk vanuit het hindoeïsme, maar gingen naderhand een eigen koers varen.

jodendom christendom islam hindoeïsme boeddhisme jainisme sikhisme

Achtergrondinformatie

BARETT, D.B. & JOHNSON, T.M., World Christian Encyclopedia. A Comparative Survey of Churches and Religions in the Modern World, 2 dln., Oxford, 2001².
Onmisbaar naslagwerk met oneindig veel cijfermateriaal over religies in de wereld.

ELIADE, M. (ed.), The Encyclopaedia of Religion (16 dln.), Londen - New York, 1987.
Deze encyclopedie over het fenomeen religie blijft onovertroffen.

OXTOBY, W.G., World Religions. Western Traditions, Oxford, 20022.
------------, World Religions. Eastern Traditions, Oxford, 20022.
Een uitstekende gids met per traditie een korte, maar zeer degelijke becommentarieerde internationale bibliografie.

SMART, N. (ed.), Wereldatlas van religies, Keulen, 2000.
Zeer goede atlas met talrijke, verhelderende kaarten.

Links

Nationaal
Internationaal
  • Links to Multifaith and Religion Sites
    Talloze links naar religies en religieuze bewegingen van de hele wereld.Pagina's samengesteld door Rowan Fairgrove, voorgangster in Interfaith/Multifaith groups in San Francisco Bay Area.
     
  • Church and Ecumenical Organizations
     
  • Uitgebreide lijst met links (zowel diverse Kerken als niet-christelijke Godsdiensten), verzorgd door de Wereldraad van Kerken.
     
  • Multifaithnet
    Schitterende en zeer bruikbare info- en linkspagina's ivm de diverse wereldgodsdiensten en de interreligieuze dialoog van de University of Derby (GB).
     
  • religiousmovements.lib.virginia.edu/
    Informatie over meer dan 100 verschillende religies en religieuze bewegingen, van de University of Virginia
     
  • www.bbc.co.uk/religion en news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/wtwtgod/default.stm
    Allerhande nieuws over religieuze aangelegenheden met talrijke doorverwijzingen naar verschillende religies, samengesteld door de BBC
     
  • Sociosite
    Schitterende links-verzameling over religie (maar ook over heel andere onderwerpen) van de afdeling sociologie van de Universiteit van Amsterdam.
     
  • Vada
     Portaalsite naar de multiculturele wereld: 59.000 links naar religie, inheemse en andere volkeren, mensenrechten, migranten enz. De Stichting VADA (Voor Allochtonen Door Allochtonen) heeft tot doel de integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving te bevorderen.
     
  • www.cesnur.org/
    Site van CESNUR, het onafhankelijke centrum voor nieuwe religieuze bewegingen

Levensrituelen in de wereldgodsdiensten

Tijdens hun leven maken mensen verschillende grote veranderingen mee, die vaak gepaard gaan met sterke emoties. Deze veranderingen hangen doorgaans samen met overgangsmomenten, die een nieuwe fase in het leven inluiden. Een geboorte confronteert ons met onze kwetsbaarheid. Het nieuwe leven daagt uit en vergt van verschillende leden van het gezin en de ruimere familie een nieuwe verantwoordelijkheid. Een huwelijk verbindt niet alleen twee partners voor het leven, maar brengt ook twee families samen. Dit brengt veranderingen teweeg in de onderlinge verhoudingen. De dood van een geliefde doet ons afscheid nemen. Nabestaanden dienen in het reine te komen met hun verdriet en moeten noodgedwongen nieuwe verantwoordelijkheden opnemen.
In de meeste religies worden deze overgangsmomenten van geboorte, huwelijk en dood met vieringen, rituelen en symbolen in de verf gezet. Een pasgeboren kind wordt ritueel opgenomen in de geloofsgemeenschap. Met de gemeenschap als getuige maakt het kennis met de kern van het geloof. De ouders smeken God's zegen en bescherming af voor een lang leven van hun kind. Bij een huwelijk zijn er rituelen om de bruid en bruidegom het ouderlijke huis te laten verlaten, om de beide families met elkaar te verenigen en niet in het minst om de beide partners in de echt te verbinden. Dit kan door plechtige beloftes uit te spreken, een huwelijkscontract te ondertekenen of ringen uit te wisselen. Een dode wordt in handen van God gelegd. Er zijn heel wat rituelen die een goede overtocht moeten garanderen voor de dode. Tegelijk wordt getracht het verdriet van de nabestaanden een plaats te geven.



BROECKAERT, B. & VANDEN HOVE, I., Grote rituelen in de wereldgodsdiensten, Leuven, Davidsfonds, 2005.

Achtergrondinformatie

BROECKAERT, B. & VANDEN HOVE, I., Grote rituelen in de wereldgodsdiensten, Leuven, 2005.
Recente studie over de beleving van de levensmomenten in verschillende religies in België met talrijke foto's.

BOT, M., Een laatste groet. Uitvaart- en rouwrituelen in multicultureel Nederland, Rotterdam, 1998.
Aangrijpend fotoboek over rouwgebruiken in verschillende religies met veel achtergrondinformatie.

BURGGRAEVE, R. (red.), Levensrituelen. Het huwelijk (Kadoc-studies 24), Leuven, 2000.
Handig overzcht van de evolutie van het huwelijk in het christendom en de situatie in andere religies.

HOEKSTRA, E.G. & KRANENBORG, R. (red.), Rituelen in religieus Nederland. Gebruiken van joden, christenen, moslims, hindoes en boeddhisten in belangrijke levensfasen, Ten Have, 2001.
Uitstekend overzichtswerk over rituelen in verschillende religies, weliswaar in Nederland.

LEIJSSEN, L. (red.), Levensrituelen. Geboorte en doopsel (Kadoc-Studies 20), Leuven, 1996.
Handig overzicht van de evolutie van het doopsel in het christendom en geboorterituelen in andere religies.

PROVINCIEBESTUUR VAN ANTWERPEN (ed.), De buren vieren feest. Geboorte, overgang en huwelijk bij Antwerpse bevolkingsgroepen, Antwerpen, 1996.
Tentoonstellingscatalogus met beknopte uitleg en veel afbeeldingen.

Links

  • www.godsdienstonderwijs.be
    uitgewerkte didactiek voor godsdienstleerkrachten rond geboorte, huwelijk en dood in verschillende wereldreligies met tal van links, verzorgd door de faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven
  • www.teleacnot.nl/sites/bruggen_bouwen/index.htm
    prachtige site van de Nederlandse Schooltelevisie, specifiek over rituelen bij geboorte, overgang huwelijk en dood
Geboorte
Huwelijk
Dood

België, een overwegend katholiek land

België is om historische redenen een katholiek land. De katholieke kerk bepaalde gedurende eeuwen het leven van de wieg tot aan het graf, zowel in de stad als op het platteland. Sinds de secularisatie van de jaren zestig en zeventig is de impact van het katholicisme op hetleef- en denkpatroon afgenomen. Dit maakt België tot een "overwegend" katholiek land. De officiële cijfers staan echter in discrepantie met de manier waarop de Belgische bevolking zich betrokken voelt op zijn religie.
Volgens statistische gegevens behoort ongeveer 88 % van de Belgische bevolking tot één of andere christelijke kerk. Dat komt neer op 8,9 miljoen inwoners van België. 8,2 miljoen mensen (of 81 %) daarvan behoren tot het Rooms-katholicisme. De protestanten en orthodoxen zijn "slechtst" met 120 000, respectievelijk 49 000 gelovigen.
Wanneer gepeild wordt naar de zelfbepaling van de Belg zoals die werd bevraagd door het Europese waardeonderzoek in 1999, dan blijkt dat slechts 63 % van de Belgische bevolking zichzelf als lid bestempelt van een kerk of geloofsgemeenschap. 57 % daarvan wordt ingenomen door het lidmaatschap van de katholieke Kerk. Amper 1,7 % en 0,3 % Belgen noemen zichzelf protestant of orthodox. In het vorige waardeonderzoek in 1990 rekende 68% zich bij de katholieke Kerk, in 1981 was dat nog 72%.
De leden die zijn afgevallen van de katholieke Kerk, gingen voor 90 % over naar de steeds groter wordende groep van de onkerkelijken (in totaal 37% van de Belgische bevolking). Het zijn mensen die zich niet meer verbonden voelen met één of andere kerk. Amper 4 % van de voormalige katholieken beschouwt zich momenteel als lid van een protestantse Kerk. 5 % is lid geworden van een niet-erkende godsdienst of levensbeschouwing, zoals het boeddhisme of sektarische bewegingen.

De andere wereldreligies in België

Uit bovenstaand onderzoek blijkt enerzijds dat 63 % van de Belgische bevolking zich gelovig profileert als lid van een kerk of geloofsgemeenschap, maar dat slechts 57 % daarvan wordt ingenomen door het lidmaatschap van de katholieke Kerk. Verbreden we de katholieken naar de christenen, dan gaat het om 59 % van de Belgische bevolking dat lid is van een christelijke kerk. Dit betekent dat 4 % van de Belgen behoort tot een andere religie of religieuze beweging dan het christendom.
De grootste groep daarvan profileert zich als moslim. Het gaat om 1,8 % van de Belgische bevolking. In absolute cijfers zou dit betekenen dat ongeveer 180 000 duizend Belgen de islam belijden. De meeste moslims in België zijn van allochtone afkomst. Volgens de recentste cijfers van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (N.I.S.) leven er 42 562 Turkse inwoners, 83 831 Marokkaanse inwoners en 7 221 Algerijnse inwoners in België. Daarvan mogen we aannemen dat slechts een kleine minderheid niet islamitisch is. Er behoren echter er ook moslims tot andere etnische groepen die in ons land wonen. Aangezien de islam geen "lidmaatschap" kent en een absoluut criterium ontbreekt om iemand als moslim aan te duiden, is het bijgevolg uiterst moeilijk precieze cijfers te verschaffen over de populatie moslims in België. Er kunnen enkel schattingen gebeuren. Daarbij hanteert men cijfers tussen de 350 000 en de 380 000 moslims in België.
Amper 0,1 % van de Belgische bevolking definieert zich als lid van het jodendom. Toch spreken schattingen over ongeveer 30 000 joden in ons land. 2,1 % van de Belgen beschouwt zich als lid van nog een andere religie of religieuze bewegingen. Kenners vermoeden tussen 20 000 en 40 000 volgelingen van Boeddha en enkele duizenden hindoes en sikhs. Deze cijfers zijn gebaseerd op gesprekken met leden van deze verschillende religies en houden rekening met het aantal leden van verschillende religieuze verenigingen.a

Criteria ter erkenning door de Belgische federale overheid

De Belgische Federale Overheid kent sommige religies de officiële status van 'erkende eredienst' toe. Om deze erkenning te verkrijgen heeft de Federale Overheidsdienst Justitie vijf criteria opgesteld: de religie moet:

  1. een betrekkelijk groot aantal aanhangers groeperen (verschillende tienduizenden)
  2. op die manier gestructureerd zijn dat een representatief orgaan de contacten onderhoudt met de burgerlijke autoriteiten
     
  3. in het land sinds geruime tijd opgericht zijn (meerdere decennia)
  4. een sociaal nut hebben
     
  5. zich onthouden van elke activiteit die tegen de maatschappelijke orde indruist
     

Erkenning door de Federale Overheid heeft ondermeer tot gevolg dat:

  1. het salaris en het pensioen van de religieuze leider van de eredienst door de staat worden uitbetaald, evenals de wedden en pensionenen van de bedienaren van de eredienst die tot het kader behoren (toepassing van art. 181 Grondwet)
  2. aan de administraties belast met het beheer van de "temporele" goederen van de eredienst in kwestie de publieke rechtspersoonlijkheid wordt toegekend (het geheel van goederen dat aan de kerk toebehoort of aan de religieuze gemeenschap)
     
  3. met betrekking tot de boekhouding en de burgerlijke verrichtingen van voornoemde administraties een georganiseerde voogdij wordt ingesteld

De huidige door de Belgische federale overheid erkende erediensten

Verschillende wereldreligies proberen een erkenning te krijgen van hun eredienst van de Belgische Federale overheid. Momenteel is de Boeddhistische Unie van België aan het overwegen de aanvraagprocedure in gang te zetten.Momenteel zijn er zes erediensten en één niet-confessionele levensbeschouwing erkend door de Belgische Federale Overheid:

  1. de Anglicaanse Eredienst
  2. de Islamitische Eredienst
  3. de Israelitische Eredienst
  4. de Rooms-Katholieke Eredienst
  5. de Orthodoxe eredienst
  6. de Protestantse Eredienst
  7. de Vrijzinnige Levensbeschouwing

Achtergrondinformatie

BROECKAERT, B. & VANDEN HOVE, I., Grote rituelen in de wereldgodsdiensten, Leuven, 2005.
Recente studie over de beleving van de levensmomenten met inleiding over de wereldreligies in België.

DE POOTER, P., De rechtspositie van erkende erediensten en levensbeschouwingen in Staat en maatschappij, Brussel, 2003.
Hét boek over de problematiek van de rechtspositie van de erkende erediensten in België.

DE POOTER, P. & CHRISTIANS, L.-L., Belgische Codex Recht en Religies, Brussel, Bruylant, 2005.
Deze publicatie geeft een overzicht van de Belgische regelgeving met betrekking tot het thema religie in diverse domeinen (onderwijs, gezondheids- en welzijnszorg, privé-leven, arbeid, morele en geestelijke bijstand, cultuur en media, stedebouw, ... ).

DOBBELAERE, K. e.a., Verloren zekerheid. De Belgen en hun waarden, overtuigingen en houdingen, Tielt, 2000.
----------, België en zijn goden. Kerken, religieuze groeperingen en lekenbewegingen, Leuven, 1985.
Verslag van het onderzoek naar de waardebepaling van de Belgen (met religie als één van de waarden) met de meest recente cijfers over de houding van de Belg ten opzichte van religie, van de expert terzake Prof. dr. K. Dobbelaere.

Nationaal Instituut voor de statistiek. Bevolking en huishoudens, Brussel, 2003.
Officiële cijfers van de verschillende etnische groepen in België.

SCHOUTEN, H., De vijf religies van de wereld. Hun oorsprong, bronnen, leer, leefregels, stromingen en verhalen, Kampen, 2004.
Zeer beknopt, maar Nederlandstalig overzicht van de wereldreligies in België en Nederland.

Links


www.statbel.fgov.be/figures/population_nl.asp
officiële cijfers van het NIS over de indeling van de Belgische bevolking.