Het protestantisme in België

Inhoudstafel

Verschillende protestantse kerkverbanden

De ongeveer 140 000 protestanten van België zijn in verschillende kerkverbanden gegroepeerd. Deze kerkverbanden behoren tot twee verschillende families, die elk ressorteren onder een eigen overkoepelend orgaan. De Verenigde Protestantse Kerken van België, de VPKB, verenigt een honderdtal protestantse kerken uit België die al een lange geschiedenis achter de rug hebben. De Federale Synode van Protestantse en Evangelische Kerken in België, de FS, is pas opgericht in 1998 en vertegenwoordigt deze kerken in Vlaanderen die aansluiten bij de recente evangelische beweging die wereldwijd enorme successen boekt.

Verenigde protestantse kerken van België

Er zijn drie grote en erkende protestantse kerkverbanden in België: de protestantse kerk van België (16.000 leden), de hervormde kerk van België (10.000 leden, vooral in Wallonië) en de gereformeerde kerken in België (2000 leden, vooral in Vlaanderen).
De protestantse kerk van België is het oudst en heeft de meeste leden. De protestantse kerk is ontstaan vanuit verschillende protestantse gemeenten die na de onafhankelijkheid van België van de godsdienstvrijheid gebruik maakten om zich te verenigen en overheidssteun te krijgen. In 1969 sloten die kerken een samenwerkingsverband met de methodistische kerken die ontstaan waren rond Amerikaanse methodisten die na de Eerste Wereldoorlog het protestantse geloof verkondigden. De vereniging van beide kerkverbanden kreeg de naam 'Protestantse kerk van België'.
De hervormde kerk stamt uit de evangelische traditie waarin een sterk zendingsbewustzijn heerst. Na verloop van tijd groepeerden verschillende van die evangelisatieverenigingen zich met elkaar. De zogenaamde zendingskerk positioneerde zich expliciet tegenover de Belgische staat en verzette zich tegen overheidssteun en subsidies. Toen in 1970 gesprekken op gang kwamen met de andere protestantse kerken over een mogelijke samenwerking, veranderde de zendingskerk haar naam in 'Hervormde kerk'.
De gereformeerde kerken vinden hun ontstaan bij zes gemeenten die de nadruk wilden leggen op belijdenis en zich afscheidden van de andere protestantse groeperingen in België. In plaats daarvan oriënteerden zij zich op Nederland, waar zij zich aansloten bij de gereformeerde kerk in Nederland. Onder impuls van de besprekingen met de andere protestantse kerken, verkregen zij vanaf 1974 een plaats binnen het Belgische protestantisme.
Sinds 1978 zijn de protestantse kerk van België, de hervormde kerk en de gereformeerde kerken gegroepeerd in de Verenigde Protestantse kerken van België (VPKB). Die vereniging is door de staat erkend. De VPKB vertegenwoordigen in totaal een honderdtal protestantse kerken.

De federale synode van de protestantse en evangelische kerken in België

De protestantse gemeenschappen met evangelische inslag zijn verenigd in de Federale Synode van Protestantse en Evangelische kerken in België. Zij overkoepelt de Evangelische Alliantie Vlaanderen (EAV) voor het Nederlandstalige taalgebied en de Fédération Evangélique Francophone de Belgique (FEFB) voor het Franstalige landsgedeelte. Die evangelische kerken maken deel uit van een wereldwijde 'familie' van ongeveer 250 miljoen evangelische christenen. Hoewel het in Vlaanderen een relatief kleine beweging betreft (ongeveer 24.000 gelovigen), vertegenwoordigt de EAV toch een honderdtal plaatselijke kerken en meer dan dertig christelijke organisaties.
De EAV, opgericht in 1980, groepeert vier kerkverbanden: de Belgische Evangelische Zending (BEZ), de Vrije Evangelische Gemeenten (VEG), de Evangelische Christengemeenten Vlaanderen (ECV) en het Verbond van Vlaamse Pinkstergemeenten in België (VVP). Elke groepering vertolkt een andere stroming binnen de evangelische wereld.

Organisatie

De presbyteriaal-synodale structuur in de VPKB

In de protestantse kerk worden beslissingen niet hiërarchisch genomen van bovenaf, maar van onderuit, in overleg tussen de leden van de gemeenschap. Primordiaal voor de protestanten is het priesterschap van alle gelovigen. Hiermee wordt uitgedrukt dat elke gelovige uitgenodigd wordt de priesterfunctie op zich te nemen. Vandaar dat een protestant zich sterk geroepen voelt om zijn geloof te verkondigen. Vandaar ook dat elke gelovige verantwoordelijkheid dient op te nemen en het recht heeft om te beslissen over wat er in de gemeente gebeurt.
Specifieke taken binnen een gemeente worden uitgevoerd door wat men noemt 'bijzondere ambten'. Zij worden 'bijzonder' genoemd omdat zij een 'verbijzondering' inhouden van het fundamentele (priester)ambt van elke gelovige. Er zijn drie bijzondere ambtsdragers: de dominees (de voorgangers), de ouderlingen (pastoraal actief) en de diakens (met administratieve taken). Tussen die drie ambten is er geen onderlinge hiërarchie; de drie ambten zijn gelijkwaardig. De gemeente beslissen wie deze belangrijke taken op zich mag nemen.
Samen vormen die drie ambten de kerkenraad, het hoogste beslissingsorgaan binnen een gemeente. De kerkenraad regelt zowel het geestelijke leven als het praktische beleid, het financiële beheer van de gemeente incluis. De verschillende gemeenten hebben een grote autonomie. Zij hebben nagenoeg geen verantwoording af te leggen aan oversten. Er is namelijk geen tussenstap tussen de plaatselijke gemeenten en de districten.
Een district wordt geleid door een regionale vergadering, waarin elke plaatselijke kerk vertegenwoordigd is door drie leden van de kerkenraad. Zij worden bijgestaan door mensen uit andere velden, bijvoorbeeld het gevangenispastoraat, het godsdienstonderwijs, het jongerenwerk. Welke mannen of vrouwen die specifieke taken op zich nemen, wordt beslist door de gemeentes.
Zaken van nationaal belang worden geregeld in de synodevergadering. Daarin zetelen verkozen afgevaardigden uit de zes regionale raden, ook hier aangevuld met mensen uit het werkveld. De synode komt eenmaal per jaar samen.
De hele structuur van het protestantisme wordt, met een moeilijk woord, de presbyteriale-synodale structuur genoemd. Die term wijst erop dat alle beslissingen in overleg en van onderuit worden genomen. Het woord 'synode' verwijst naar de specifieke overlegvorm. 'Presbyteriaal' komt van het Griekse woord 'presbyter', wat oudste betekent.

Congregationalimse bij de evangelisch-protestanten

Die evangelische groepen zijn niet gebonden door een hiërarchische kerkstructuur of een overkoepelende synode, maar door een gezamenlijke geloofsbeleving. Daarin staat het evangelie centraal. Elke gelovige interpreteert het Woord Gods op een persoonlijke manier. Een evangelische protestant kan zich daarom, afhankelijk van zijn persoonlijke ontwikkeling, nu eens aansluiten bij die plaatselijke kerk en dan weer bij een andere. Niemand houdt voor wat er in die gemeenschappen verkondigd dient te worden. Elke gemeenschap ontwikkelt zijn eigen parcours.
Dat systeem wordt daarom 'congregationalistisch' genoemd. In feite ontstonden de evangelische kerken in een reactie op de structuur en de hiërarchie van de andere protestantse kerken. Gezien dat alles hoeft het niet te verwonderen dat er een grote verscheidenheid waarneembaar is binnen de verschillende groeperingen.

Contactinformatie

Verenigde Protestantse Kerk in België
Marsveldstraat, 5
B-1050 Brussel
Tel.: ++32 / (0)2 / 510.61.66 of ++32 / (0)2 / 511.44.71
Fax.: ++32 / (0)2 / 511.28.90
E-mail: belpro.epub@skynet.be
http://www.vpkb.be

Administratieve Raad van de Protestants-Evangelische Eredienst (ARPEE)
http://www.arpee.be

Synodevoorzitter van de VPKB
Guy Liagre
Rue du Champ de Mars 5
1150 Bruxelles
Tel. ++32 / (0)2 / 511.44.71
E-mail: g.liagre@vpkbe.be of synodevoorzitter@vpkb.be

Federale Synode van Protestantse en Evangelische Kerken in België (FS)
Bremboslaan 18
2070 Zwijndrecht
Tel. & Fax: ++32 / (0)3/ 252.54.08
E-mail: info@fedsyn.be

Evangelische Alliantie Vlaanderen (EAV)
p.a. Don ZEEMAN, Algemeen Secretaris
Boomlaarstraat 12
B-2500 LIER (België)
Tel. & Fax: ++32 / (0)3/ 488.04.30
E-mail : info@alliantie.org

Universitaire Faculteit voor Protestantse Godgeleerdheid (UFPG)
Bollandistenstraat 40
1040 BRUSSEL
Tel.: ++32 / (0)2 / 735.67.46
E-mail: protest@fac.ac.be
www.protestafac.ac.be

Evangelische Theologische Faculteit (ETF)
St. Jansbergsesteenweg 97
3001 Leuven
Tel.: ++32 / (0)16 / 20.08.95
E-mail: info@etf.edu
www.bib.be

Protestants documentatiecentrum (Prodoc)
(in de gebouwen van de theologische faculteit)
Bollandistenstraat 40
1040 BRUSSEL
Tel.: ++32 / (0)2 / 735.67.46

Achtergrondinformatie

BOUMAN, P.M., Een andere weg. Protestanten in de Vlaamse samenleving, Amstelveen, 1986.
Overzichtelijk naslagwerk over het protestantisme in belgië.

DHOOGHE, J., Het Belgisch protestantisme, in DOBBELAERE, K. e.a., België en zijn goden. Kerken, religieuze groeperingen en lekenbewegingen, Leuven, 1985.
Interessant artikel over de geschiedenis van het protestantisme in België (niet recent).

Verenigde Protestantse Kerk van België viert vijfentwintigjarig bestaan, in De Standaard, 7 februari 2004.

Links

Nationaal

www.protestanet.be
officiële site van het protestantisme in België (met een lijst van gemeenten)

www.alliantie.org
officiële site van de EAV (met een lijst van parochies)

www.arpee.be
officiële site van de ARPEE, de Administratieve Raad voor de Protestants Evangelische Eredienst

www.vpkb.be
site van de Verenigde Protestantse Kerk in België

www.e-c-v.be
site van de Evangelische christenen Vlaanderen

www.vvp.be
site van het Verbond van Vlaamse Pinkstergemeenten

www.veg.be
site van de Verenigde Evangelische gemeenten

www.bez.be
site van de Belgische Evangelische Zending

www.protestafac.ac.be
officiële site van de Universitaire Faculteit van de Protestantse Godgeleerdheid in Brussel

www.etf.edu
officiële site van de Evangelische Faculteit in Heverlee

www.pego-site.be
officiële website van het protestants-evangelisch godsdienstonderwijs in België