Het katholicisme in België
Inhoudstafel
België, een overwegend katholiek land (in theorie)
Ongeveer 88% van de Belgische bevolking behoort tot een of andere christelijke kerk. Niet minder dan 81% (8,2 miljoen mensen) is rooms-katholiek. België is dus een overwegend katholiek land. Wanneer evenwel gepeild wordt naar de zelfbepaling van de Belg, zoals die werd bevraagd door de onderzoekers van de European Values Study (EVS) in 1999, dan blijkt dat slechts 63% van de Belgische bevolking zichzelf als lid bestempelt van een kerk of geloofsgemeenschap. 57% daarvan wordt ingenomen door het lidmaatschap van de katholieke kerk. De leden die de katholieke kerk hebben verlaten, gingen voor het overgrote deel over naar de steeds groter wordende groep van de onkerkelijken (in totaal 37% van de Belgische bevolking). Het zijn mensen die zich niet meer verbonden voelen met een of andere kerk.
Opmerkelijk is de vaststelling dat, volgens het vermelde EVS-onderzoek, slechts 75% van degenen die zichzelf als lid bestempelen van de katholieke kerk, ook beweren dat zij er een katholieke levensbeschouwing op na houden. De anderen noemen zich ofwel christelijk, vrijzinnig, onverschillig of ongelovig. Blijkbaar willen die mensen elk op hun manier de afstand uitdrukken die zij ervaren ten opzichte van de katholieke kerk als instituut. Dezelfde conclusie kan worden getrokken op basis van de gegevens over het wekelijkse kerkbezoek. Amper 11% van degenen die zich lid noemen van de katholieke kerk woont wekelijks een eucharistie bij. Bovendien zijn de kerkgangers voornamelijk mensen van oudere leeftijd die geboren zijn vóór 1940. Van de jongere generaties die geboren zijn na 1970 gaat amper 4% wekelijks naar de mis.
Hoewel er ook daar sprake is van een dalende lijn, liggen de zaken toch anders wanneer we de katholieke levensrituelen bekijken, zeker waar het de rituelen rond geboorte en overlijden, de meest radicale overgangen in een mensenleven, betreft. Voor beide levensmomenten kiezen er meer mensen voor een katholieke dienst dan er leden zijn van de katholieke kerk. 64% van de pasgeboren kinderen krijgt een katholiek doopsel, terwijl 76% van de begrafenissen in de katholieke kerk plaatsvindt (EVS). Ondanks de dalende tendens blijken nog steeds heel wat mensen te kiezen voor de katholieke levensrituelen. Blijkbaar ontbreekt het hun aan een alternatief om die levensmomenten zinvol te omgeven en blijven ze, aan de begin- en eindgrens van het leven, gehecht aan een religieuze omkadering.
Organisatie
Voor de Heilige Stoel in Rome valt het koninkrijk België onder de 'kerkprovincie België'. Aan het hoofd staat de aartsbisschop, tevens bisschop van het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Momenteel wordt die functie waargenomen door Godfried kardinaal Danneels. De belangrijkste kerk van het aartsbisdom is de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Daarnaast wordt ook de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekerk in Brussel beschouwd als kathedraal.
Naast het aartsbisdom zijn er zeven bisdommen in België: Brugge, Gent, Antwerpen, Hasselt, Luik, Namen en Doornik. Elk bisdom wordt geleid door een bisschop. Die wordt in zijn taak geholpen door heel wat medewerkers, van wie de hoogste in functie vicaris wordt genoemd. Samen met de bisschop zetelt de vicaris in de bisschopsraad. Die regelt per bisdom zowel de inhoudelijke als de praktische kant van het katholieke leven. Alle bisschoppen van België zetelen in de bisschoppenconferentie. Die neemt het bestuur van de hele kerkprovincie van België waar. In elk bisdom is er een kathedraal.
Elk bisdom is onderverdeeld in dekenaten, geleid door een deken. Een dekenaat omvat een aantal federaties binnen een bepaald gebied. Een federatie bestaat uit een aantal parochies; het beleid ervan wordt bepaald door de federatieploeg waarvan de federatiepastoor de leiding heeft. De parochie is de kleinste nucleus in de hiërarchische kerkstructuur en precies het element waarmee de gelovigen het meest te maken hebben. Het leven binnen de parochie wordt bepaald door de parochieploeg.
Het Interdiocesaan Pastoraal Beraad (I.P.B.) is het hoogste overlegorgaan in de Vlaamse kerkgemeenschap. Het groepeert de bisschoppen en de vertegenwoordigers van die gemeenschap. Het bevat een Bureau met 25 leden en een Algemene Raad bestaande uit 120 leden: 50 vertegenwoordigers van de bisdommen (uit verschillende raden), 50 vertegenwoordigers van diverse organisaties en 20 gecoöpteerde leden. Le Conseil interdiocésain des Laïcs (C.I.L.) neemt dezelfde functie op zich voor de Franstalige gemeenschap.
Contactinformatie
Pers- en Informatiedienst Aartsbisdom Mechelen-Brussel
Wollemarkt 15
2800 Mechelen
Tel.: ++32 / (0)15 / 21.65.01 of ++32 / (0)15 / 29.26.11
E-mail: aartsbisdom@kerknet.be
Interdiocesaan pastoraal Beraad (IPB)
Guimardstraat 1
1040 BRUSSEL
Tel.: ++32 / (0)2 / 509.96.87
E-mail: IPB@interdio.be
Katholiek Documentatiecentrum (KADOC) Vlamingenstraat 39
3000 Leuven
Tel.: ++ 32 / (0)16 / 32.35.00
E-mail: postmaster@kadoc.kuleuven.be
Achtergrondinformatie
BARETT, D.B. & JOHNSON, T.M., World Christian Encyclopedia. A Comparative Survey of Churches and Religions in the Modern World, 2 dln., Oxford, 20012.
Onmisbaar naslagwerk met oneindig veel cijfermateriaal over religies in de wereld, ook over België.
BROECKAERT, B. & VANDEN HOVE, I.,Grote rituelen in de wereldgodsdiensten , Leuven, 2005.
Recente studie over de beleving van de levensmomenten met inleiding over de wereldreligies in België.
DOBBELAERE, K. e.a., Verloren zekerheid. De Belgen en hun waarden, overtuigingen en houdingen, Tielt, 2000.
----------, België en zijn goden. Kerken, religieuze groeperingen en lekenbewegingen, Leuven, 1985.
Verslag van het onderzoek naar de waardebepaling van de Belgen (met religie als één van de waarden) met de meest recente cijfers over de houding van de Belg ten opzichte van religie, van de expert terzake Prof. dr. K. Dobbelaere.
Godsdienstbeleving in België, in De Standaard, 26 november 2000.
Mensheid wordt steeds religieuzer, in De Standaard, 3 februari 2003.
MICHIELS, R., Het wereldchristendom. Overzicht van de christelijke kerken, Averbode, 1991.
Links
Nationaal
www.kerknet.be
officiële website van het rooms-katholicisme in Vlaanderen
www.catho.be
Franstalige variant van bovenstaande site www.religie.start.be startpagina voor religie in Vlaanderen
www.religie.2link.be
andere startpagina voor religie in Vlaanderen (met veel verwijzingen naar Nederland)
www.katholicisme.tk
verwijspagina voor het katholicisme in België
www.christendom.pagina.nl
portaalsite uit Nederland over het christendom
www.nieuwsbronnen.com
alle mogelijke bronnen van religieuze, christelijke of katholieke aard
www.godsdienstig.be
veelzijdig gamma links voor en over het vak godsdienst
www.kerknet.be/kerkenleven/index.html
website van het katholiek parochieblad Kerk en Leven
www.tertio.be
website van het katholiek weekblad Tertio
www.kuleuven.be
website van de Katholieke Universiteit Leuven
www.kuleuven.be/thomas
officiële website van het katholiek godsdienstonderwijs in België
website van KU Leuven en Caritas over pastorale zorg in zorgvoorzieningen Vlaanderen
Internationaal
www.vatican.va
officiële site van het Vaticaan (in verschillende universele talen)
www.newadvent.org
veelzijdige site met katholieke encyclopedie en online versie van Thomas van Aquino's Summa Theologica online en verschillende traktaten van kerkvaders (in het engels)
www.denieuwebijbelvertaling.nl
de nieuwe bijbelvertaling online
