Het boeddhisme

Inhoudstafel

• Het boeddhisme: een wereldreligie of een levensbeschouwing
• Boeddhistische scholen
• Achtergrondinformatie
• Links
• Boeddhisme in het Westen
• Boeddhisme in België
• Organisatie
• Contactadressen

Het boeddhisme: een wereldreligie of een levensbeschouwing?

Het boeddhisme vindt zijn oorsprong in de figuur van Siddharta Gautama, een prins die in de zesde of vijfde eeuw v.C. leefde in Noord-India. Mediterend onder een vijgenboom ontdekte hij dat het lijden alomtegenwoordig is en bijgevolg een kenmerk is van het leven zelf. Het lijden vindt zijn oorzaak in de menselijke begeerte en houdt pas op wanneer ook de begeerte verdwijnt. Omwille van dit inzicht werd Siddharta van dat moment de Boeddha genoemd, 'de verlichte' of 'de ontwaakte'. Hij vormde zich een groep volgelingen rond zich.
Veel later kreeg zijn leer de naam 'boeddhisme'. Hierin staat niet zozeer de identiteit van Boeddha centraal, wel de weg die door hem getoond is om de verlichting van het lijden te bereiken. Belangrijk is dat elke volgeling van dat pad zijn eigen inzicht ontwikkelt. Dit leidt ertoe dat er binnen het boeddhisme grote variaties zijn. Er is geen centrale godsfiguur, noch een instantie die geloofswaarheden vastlegt. Dit maakt dat het boeddhisme niet echt een religie is (waarin de relatie met God centraal staat), dan wel een wereldbeschouwing (een manier om het leven te zien).

Boeddhistische scholen

Het boeddhisme kende een grote bloei in India en dat gedurende ongeveer 1000 jaar. Toch werd het nooit erkend als een officiële religie. Vanuit India hadden de ideeën van Boeddha zich al snel verspreid over Zuidoost-Azië, onder meer over Sri Lanka, Birma, Thailand en Cambodja. Die vorm van het boeddhisme werd het therevada-boeddhisme genoemd, wat letterlijk betekent 'de manier van de ouderen'. In het therevada kan het nirvana alleen bereikt worden indien men zich laat wijden als monnik en de regels van Boeddha strikt toepast.
In Centraal-Azië (China, Korea, Vietnam en Japan) overheerst een andere vorm van het boeddhisme. Vanwege de geografische spreiding wordt die stroming het noordelijke boeddhisme genoemd, in onderscheid met het zuidelijke theravada-boeddhisme. Een andere naam is het mahayana-boeddhisme dat zoveel betekent als het boeddhisme van het 'grote voertuig'. In het mahayana gaat men ervan uit dat de verlichting mogelijk wordt door geloof en devotie en dus bereikbaar is voor iedereen, ook voor leken. Vandaar het beeld van een 'groot voertuig' en de ietwat smalende naam hinayana of 'klein voertuig' voor het therevada.
Ook in Tibet en Nepal ontstond een aparte vorm van het boeddhisme, het vajrayana-boeddhisme genoemd, het 'diamanten voertuig'. Hier kan de verlichting verkregen worden op een snelle manier. Er wordt gebruik gemaakt van verschillende technieken die zich bevinden in de mystieke sfeer, zoals mantra's, rituele spreuken die op een specifieke manier gereciteerd worden, mandala's, magische cirkels die de kosmos voorstellen en mudra's, specifieke handbewegingen.
Bijzondere nadruk krijgt ook de yoga en de meditatie. Het vajrayana-boeddhisme kent een geestelijke leider die jarenlang ook de wereldlijke leider was van Tibet, de dalai lama (dalai betekent 'oceaan van wijsheid'). Sinds de bezetting van Tibet door de Chinese autoriteiten in 1959, leeft de huidige dalai lama, Tenzing Gyatso, in ballingschap in India.

Achtergrondinformatie

DE CEULAER, J., De Boeddha in het Westen, in Knack, 3 dln., 20 oktober - 3 november 2004.
DE VRIES, S., Boeddhisme voor beginners. Een heldere inleiding tot de wereld van het boeddhisme, Amsterdam, 1998.
GOETGHEBEUR, F., La présence du Bouddhisme en Belgique, in Eglise et Mission 283 (1996), pp. 135-140.
KEOWN, D., Buddishm. A Short Introduction, Oxford, 1996.
LAMA KARTA, Inleiding tot het boeddhisme, Schoten, 1994.

Links

BELGIË EN NEDERLAND

www.boeddhisme.nl/home.html
officiële site van de boeddhistische unie van Nederland

www.boeddhisme.verzamelgids.nl
www.boeddhisme.pagina.nl
www.boeddhisme.leukestart.nl
Nederlandstalige portaalsites over het boeddhisme

www.1world2travel.com/article.php?articleID=610
boeddhistische begrippen kort uitgelegd

www.maitreya.nl/tibboed.html
kennismaking met het Tibetaans boeddhisme

www.zazen.be
kennismaking met het zen boeddhisme

www.reiki-lotus.com
over meditatie

www.sahajayoginicinta.nl/watistantra/WATISTAN.HTM
over tantra

www.thangka.nl
site over thangka' met mogelijkheid om workshops te volgen
 

INTERNATIONAAL

www.buddhism.about.com
allerhande info over het boeddhisme

www.h-net.org/~buddhism/
uitwisseling van informatie over het boeddhisme voor onderzoekers

www.fundamentalbuddhism.com/default.htm
diepgaande uiteenzetting over Boeddha en diens leer

www.tricycle.com/new.php?p=articles&id=20
woordenboek (in het engels)

www.sacred-texts.com/bud
de heilige teksten van het boeddhisme

www.online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/Buddhism.htm
uitgebreid bronnenrepertorium over het boeddhisme

www.tibet.com/Buddhism
kennismaking met het Tibetaans boeddhisme

www.globalbuddhism.org
uitstekende site van het Journal of Global Buddhism

Het boeddhisme in België en in het Westen

Het boeddhisme in het Westen

De migratie van Aziaten, met onder hen heel wat boeddhisten, naar westerse landen begon op het einde van de 19de eeuw. Die 'etnische boeddhisten' behoorden en behoren tot verschillende boeddhistische scholen. In hun nieuwe land van verblijf groepeerden die boeddhisten zich volgens hun afkomst. Tot op de dag van vandaag fungeren hun tempels als centra waar zij - naast hun religie - ook hun etnische identiteit beleven. Hoewel die tempels toegankelijk zijn voor westerlingen, en zeker voor westerse bekeerlingen tot het boeddhisme, blijft hun aantrekkingskracht beperkt.
In de jaren zestig van de 20ste eeuw raakten steeds meer westerse mensen geïnteresseerd in de boeddhistische ideeën. Vooral jonge mensen zochten een tegenwicht tegen het materialisme en het winstbejag van de westerse samenleving. Veel westerlingen trokken naar het Oosten. Anderen verkenden boeddhistische praktijken in de meditatiecentra die her en der door etnische boeddhisten waren opgericht. Daardoor raakten boeddhistische ideeën verspreid, bijvoorbeeld het principe om geen geweld te gebruiken of de idee van de wedergeboorte. Op basis daarvan 'bekeerden' westerlingen zich tot het boeddhisme of kozen zij ervoor bepaalde facetten te integreren in hun eigen christelijke of seculiere levenshouding.
Nagenoeg alle boeddhistische stromingen zijn vertegenwoordigd in het Westen. Populair is het zenboeddhisme, vanwege de praktijk van onthechting en de spirituele weg die via meditatie bewandeld wordt. Ook het Tibetaans boeddhisme spreekt aan, zeker sinds verschillende lama's hun thuisland ontvlucht zijn na de culturele evolutie. Het feit dat de dalai lama in 1991 de Nobelprijs voor de Vrede ontving, betekende een belangrijke nieuwe impuls voor de verspreiding van die school in het Westen.

Boeddhisme in België

Het is moeilijk te zeggen hoeveel boeddhisten er momenteel zijn in België. Net zo min als elders bestaan er hier instanties die bepalen wie er al dan niet boeddhist is. Zelfs in boeddhistische centra wordt niet gevraagd of men de leer van de Boeddha werkelijk volgt. Dat wordt beschouwd als een persoonlijke aangelegenheid. Volgens insiders nemen verschillende tienduizenden mensen in België het boeddhisme ernstig. Cijfers schommelen tussen 20.000 en 40.000 volgelingen van Boeddha. Daarnaast zijn er veel sympathisanten die bepaalde boeddhistische ideeën in hun leven integreren. Net als in de rest van Europa is boeddhisme in België vooral een fenomeen van westerse bekeerlingen. Er zijn weinig etnische boeddhisten in België. Een belangrijke verklaring hiervoor is dat België geen kolonies had in overwegend boeddhistische landen. Pas vanaf de jaren zestig kwam er een Aziatische migratie naar België op gang. Ten gevolge van de Vietnamoorlog bijvoorbeeld kwamen er duizenden Vietnamese en honderden Laotiaanse vluchtelingen naar België. Ook Cambodjaanse vluchtelingen zochten hun heil in België, op de vlucht voor de gruwel van het Pol-Potregime. Volgens het NIS leven er momenteel 830 Vietnamezen in België, vooral in Brussel en Wallonië. Van de inwoners van Laos en Cambodja zijn geen precieze gegevens bekend. Die bevolkingsgroepen zijn aanhangers van het theravada-boeddhisme. Hoewel er diverse verenigingen opgericht zijn door die mensen, zijn die vooral op de eigen gemeenschappen gericht. Ook van andere Aziatische migranten uit boeddhistische landen gaat er weinig impuls uit voor een verdere verspreiding van het boeddhisme. Het NIS telt momenteel 2234 Thais in België. In vier op de vijf gevallen betreft het echter vrouwen die om economische redenen met Belgische mannen zijn getrouwd. De Thaise mannen blijven meestal slechts enkele jaren werken en keren nadien naar Thailand terug. Dat maakt dat er nagenoeg geen Thais boeddhisme in België aanwezig is. Er zijn op papier 6011 Chinezen in België. Velen kwamen in België via een job in de scheepvaart. In België openden zij in veel gevallen Chinese restaurants. De laatste jaren komen meer en meer studenten naar België om een diploma te behalen. Sommigen blijven hier werken. De Chinese religie combineert elementen uit het confucianisme, het taoïsme en het boeddhisme. Die combinatie is zo cultureel bepaald dat die vorm van het boeddhisme beperkt blijft tot insiders. In de Belgische versie van Chinatown, in de van Wesenbekestraat in Antwerpen, bevindt zich een Chinees-boeddhistisch instituut. Het Tibetaanse boeddhisme ontwikkelde daarentegen wel een brede aantrekkingskracht in België. Op relatief korte tijd werden er drie Tibetaanse centra opgericht in Antwerpen, Brussel en Hoei, waarin tot op de dag van vandaag het Tibetaanse boeddhisme wordt bestudeerd. Er verblijven permanent drie lama's in België. Lama Karta, die in de hele Benelux voordrachten en cursussen over het Tibetaanse boeddhisme geeft, verblijft hier sinds 1987. Mede onder zijn impuls beleeft het boeddhisme in België een sterke groei. Het is vooral sinds de jaren zeventig dat de Belgische bevolking geïnteresseerd is geraakt in de boeddhistische levenswijze. Naast het Tibetaanse boeddhisme raakten vooral de ideeën van het zenboeddhisme verspreid. Daarvoor zorgden onder meer de werken van een belangrijke zenleraar, D.T. Suzuki. Verschillende Belgen bekwaamden zich in de meditatietechnieken uit de zenbeweging en richtten vervolgens meditatiecentra op. Het zijn vooral autochtone Belgen die zich hierdoor aangesproken voelen. De Japanse gemeenschap, die volgens het NIS 3776 mensen telt, leidt een relatief onopgemerkt bestaan in België.

Organisatie

In 1981 werd de Federatie van de Boeddhistische Verenigingen in België opgericht. Sinds 1997 is de naam van die koepelorganisatie veranderd in de Boeddhistische Unie van België, de BUB. De organisatie vertegenwoordigt tegenwoordig veertien boeddhistische groeperingen en centra. Ze wil die verenigingen samenbrengen en hen aanzetten tot samenwerking. De BUB wil ook waken over de authenticiteit van de beleving van het boeddhisme. Vandaar dat ze een groepering als de uit Japan afkomstige en niet onbesproken Soka Gakkai weigert. Daarnaast wil de BUB de contactpersoon zijn naar de overheid toe, ook voor wat betreft eventuele toekomstige gesprekken over de verwerving van het statuut van erkende religie.

Contactadressen

Boeddhistische Unie van België (BUB)
Voorzitter: Frans Goetghebeur
Kruispadstraat 33
2900 Schoten
Tel.: ++32 / (0)3 / 685.09.19
www.boeddhistische-unie.be
Op deze website tref je een lijst aan met de boeddhistische verenigingen die de BUB overkoepelen.

Tibetaans boeddhisme
Tibetaans Instituut Karma
Sonam Gyamtso Ling
Kruispadstraat 33
2900 Schoten
Tel.: ++32 / (0)3 / 685.09.19
E-Mail: tibinst@skynet.be
Op dit terrein staat een tempel in Tibetaanse traditie waar er wekelijks meditaties worden gegeven.

Zen-boeddhisme
Belgische Zen Vereniging (BZV)
Eugène Cattoirstraat 11
1050 Brussel
Tel.: ++32 / (0)2 / 648.64.08
www.azb.be
Deze vereniging overkoepelt verschillende meditatiecentra die in de Zen-traditie staan.

Chinees-boeddhisme
Chinees-boeddhistisch instituut
Van Wesenbeekstraat 61
2060 Antwerpen
Tel.: ++32 / (0)3 / 203.03.94
Midden in de Chinese wijk in Antwerpen staat een boeddhistische tempel in Chinese traditie waar er wekelijks gebeden wordt.

Vietnamees-boeddhisme