Research Group Theology in a Postmodern Context - Convenant Leuven-Nijmegen
Samenwerking met het Heyendaal Instituut Nijmegen (Convenant KU Leuven-R.U. Nijmegen)
Onderzoeksproject 2005-2008
Theologie en methode in de Westerse context van de 21ste eeuw
De bijdrage uit de Lage Landen
Doel van het samenwerkingsproject
Doel van dit onderzoek is (1) het uitwisselen van de expertise van Leuvense en het Nijmeegse theologen in het verrichten van onderzoek naar en reflecteren op de verhouding tussen theologie en context, (2) met het oog op het aanzwengelen van een internationale discussie terzake met toonaangevende theologen. Dit houdt ten eerste in: het intensiveren en concentreren van de gesprekken en debatten die tussen Leuvense en Nijmeegse onderzoekers gevoerd worden over overeenkomsten en verschillen in aanpak, en over de achtergronden hiervan en de redenen hiervoor. Vervolgens brengen de aanvragers hun onderzoek en de resultaten van hun uitwisseling in dialoog met andere, internationaal gerenommeerde Westerse theologen, vanuit de vaste overtuiging dat de expertise uit Leuven en Nijmegen een voorname stem kan hebben in het internationale debat over de positie van de theologie in de hedendaagse Westerse context, die gekenmerkt wordt door enerzijds een voortgaande secularisatie en anderzijds een hernieuwd belang van religie. Langs deze weg kan duidelijk worden dat in de traditie die Leuven en Nijmegen delen, deze ontwikkelingen niet automatisch leiden tot het verdwijnen van de theologie ten gunste van een godsdienstwetenschappelijke benadering van religie, maar vruchtbare mogelijkheden openen voor nieuwe wijzen van theologiebeoefening.
Activiteiten
Geplande activiteiten:
-
september/oktober 2007: Theologische criteria voor de analyse van de context – en hoe deze te verantwoorden – expert seminar in Nijmegen
-
eind 2008: 'Contextuality' as a Contextual-Theological Term: Changing Circumstances, Changing Theological Methodologies – internationaal expert colloquium in Leuven of Nijmegen;
gevolgd door de redactie van een boek naar aanleiding van het expert colloquium
Voorbije activiteiten:
-
Op 12 januari 2006 vond te Leuven een eerste gestructureerde ontmoeting plaats tussen onderzoekers uit Leuven en Nijmegen. Een vergelijking van de benadering van de context door Boeve en Borgman heeft geleid tot de opzet van drie expert seminars van Leuvense en Nijmeegse onderzoekers over concrete aspecten van de verhouding tussen theologie en context, van een internationaal expert colloquium in 2008 en van een internationale publicatie. Bijdragen aan de expert seminars worden in de mate van het mogelijke gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften die relaties hebben met (één van) de samenwerkende instellingen (o.m. Tijdschrift voor theologie; Louvain Studies). Bij het project zijn zowel vanuit Leuven als vanuit Nijmegen tien tot vijftien onderzoekers van post- en predoctoraal niveau betrokken. De activiteiten worden ook opengesteld voor andere geïnteresseerde onderzoekers uit beide instellingen en in Leuven opgenomen bij de initiatieven in het kader van de doctoraatsopleiding.
- Op 19 september 2006 vond te Nijmegen het eerste van de drie geplande expert seminars van Leuvense en Nijmeegse onderzoekers plaats. Thema was Geloof en cultuur in de theologie van Edward Schillebeeckx: Correlatie of proportionaliteit?. Sprekers waren: Annekatrien Depoorter (Leuven), Frans Maas (Tilburg), Carsten Barwasser (Düsseldorf, Duitsland) en Robert Schreiter (Chicago, VS).
- Op 25 januari 2007 vond te Leuven het tweede van de drie geplande expert seminars plaats. Thema was Betekenis en grenzen van het denken over de verhouding tussen theologie en context in termen van 'correlatie'.
Achtergrond
Vanaf de tweede helft van de jaren zestig van de twintigste eeuw is in de theologie de verhouding tot de eigen context een belangrijke bron van reflectie. Traditioneel werd theologie gezien als bepaald door de inhoud van de christelijke traditie en de rationele doordenking ervan. Halverwege de jaren zestig opende de theologie zich voor de ingrijpend gewijzigde omstandigheden waaronder mensen leefden en hun geloof vorm kreeg, allereerst in het snel seculariserende West-Europa en Noord-Amerika en kort daarna ook, en zeer geprofileerd, in de door armoede en onderdrukking getekende Derde Wereld. Hierdoor ontstond de vraag of en in hoeverre de betekenis van het geloof en de zeggingskracht van de theologie niet evenzeer bepaald worden door de verhouding tot de context als door het verband met de traditie. Deze ontdekking van de zgn. contextualiteit van de theologie gaf het theologisch onderzoek in de jaren zeventig en tachtig een krachtige impuls. Om verbondenheid met de traditie te verbinden met bepaling door en bepaling van de context, zijn vanaf de jaren zeventig verschillende methodische modellen ontwikkeld en beproefd. Maar naarmate sindsdien de situatie in de Westerse wereld ingrijpend veranderde, en met name de positie van religie, geloof en theologie in cultuur en samenleving wijzigde, komen deze modellen onder druk te staan. De methodische vraag rijst naar een herijking van het idee van de contextualiteit van de theologie.
Positie van Nijmegen en Leuven
Het ligt om meerdere redenen voor de hand dat op dit terrein vanuit Leuven en Nijmegen een gezamenlijk initiatief wordt genomen. Naast de bevrijdingstheologie in haar verschillende varianten en de zogenoemde Politieke Theologie, heeft vooral ook de Vlaams-Nederlandse theoloog Edward Schillebeeckx een centrale rol gespeeld in de discussie over de verhouding tussen geloof en context, en de betrokkenheid van theologie op het kritische denken over de context in wijsbegeerte en sociale wetenschappen. Binnen de theologische faculteiten van zowel Leuven als Nijmegen beschouwen velen zich als erfgenaam van de door Schillebeeckx gegeven aanzetten. Zij beseffen echter tegelijkertijd dat diens methodische beschouwingen, precies omwille van de betrokkenheid van theologie op de context, moeten worden geëvalueerd en geherpositioneerd onder invloed van de huidige, ingrijpend veranderde en veranderende context. Onder leiding van Lieven Boeve wordt binnen de onderzoeksgroep 'Theologie in een postmoderne context' (formeel opgericht in 2000) intensief onderzoek gedaan naar het denken over de verhouding tussen theologie en context, mede tegen de achtergrond van de actuele veranderingen in deze verhouding. Binnen het Heyendaal Instituut Nijmegen (opgericht in 1999) wordt onder leiding van Erik Borgman gezocht naar nieuwe vormen van relevantie van religie, geloof en theologie in de hedendaagse context, en naar pogingen de betekenis van deze vormen te verantwoorden en deze relevantie te verwoorden. Beide onderzoeksleiders, die al vaker debatteerden over de toekomst van een theologie die zich in de lijn van Schillebeeckx welbewust plaatst in de hedendaagse context, hebben op hun veld een uitstekende internationale reputatie en een groot netwerk van internationale wetenschappelijke contacten.
-
Het wetenschappelijke belang van dit project bestaat erin dat het een belangrijke traditie van reflectie over de verhouding tussen theologie en haar context op gedifferentieerde wijze versterkt present stelt in de hedendaagse discussie over de aard en de relevantie van de theologie.
-
Het strategische belang van dit project bestaat erin dat banden die er al zijn worden aangehaald en worden uitgebouwd tot een projectmatige samenwerking die uit kan lopen op een structurele samenwerking. Gezien vanuit de Leuvense onderzoeksgroep 'Theologie in een postmoderne context' betekent samenwerking met het Heyendaal Instituut versterking van enerzijds het inter- en multidisciplinaire onderzoek naar deze context en anderzijds de reflectie op de plaats van de theologie temidden van een pluraliteit aan wetenschappen. Gezien vanuit het Heyendaal Instituut betekent samenwerking met de Leuvense onderzoeksgroep 'Theologie in een postmoderne context' versterking van het theologie-historische onderzoek naar en de fundamentaal-theologische reflectie op de verhouding tussen theologie en context.
-
Het maatschappelijke belang van het project is dat het bijdraagt aan de verheldering van de vaak moeilijk te doorgronden verhouding tussen religie en theologie enerzijds en de hedendaagse samenleving en de moderne cultuur anderzijds
